Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

ततोऽब्रवीद्विभुर्गंगां पार्श्वतः समुपस्थिताम् । एनं वह्निं महाभागे वेगान्नय महोदधिम् । नान्या शक्ता समानेतुं त्वां विना लोकपावनि

tato'bravīdvibhurgaṃgāṃ pārśvataḥ samupasthitām | enaṃ vahniṃ mahābhāge vegānnaya mahodadhim | nānyā śaktā samānetuṃ tvāṃ vinā lokapāvani

แล้วพระผู้เป็นเจ้าตรัสกับพระคงคาซึ่งยืนอยู่เคียงข้างว่า “โอ้ผู้มีบุญยิ่ง จงนำไฟนี้ไปยังมหาสมุทรโดยเร็ว ไม่มีผู้ใดสามารถพาไปได้เว้นแต่เจ้า โอ้ผู้ชำระโลกทั้งปวง”

ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तदर्थे अव्यय (then/thereafter)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
विभुःthe Lord, the mighty one
विभुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
गङ्गाम्Gaṅgā
गङ्गाम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
पार्श्वतःat the side, nearby
पार्श्वतः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपार्श्वतः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
समुपस्थिताम्standing/arrived (nearby)
समुपस्थिताम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्+उप+स्था (धातु) → उपस्थित (कृदन्त; क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
एनम्this (him/it)
एनम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
वह्निम्fire
वह्निम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
महाभागेO fortunate one
महाभागे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; (महान्+भागः)
वेगात्swiftly, with speed
वेगात्:
Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; हेतौ/प्रकारे (as manner: with speed)
नयtake, lead
नय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
महा-उदधिम्the great ocean
महा-उदधिम्:
Gati/Karman (Goal/Object)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + उदधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
not
:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
अन्याanother (woman/one)
अन्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
शक्ताable
शक्ता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्त (कृदन्त; शक्-धातु, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
समानेतुम्to bring/lead together
समानेतुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootसम्+आ+नी (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थ (purpose)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग/सामान्य, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
विनाwithout, except
विना:
Apadana/Exclusion (Exclusion/अपादान-भाव)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; वर्जने (preposition: without)
लोक-पावनिO purifier of the worlds
लोक-पावनि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + पावनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; (लोकान् पावयति इति)

Vibhu (the Lord; contextually Viṣṇu as commander in the scene)

Tirtha: Mahodadhi (Samudra) at Prabhāsa; Gaṅgā invoked as carrier

Type: sangam

Listener: Gaṅgā (within scene); sages/assembly (frame)

Scene: The Lord commands Gaṅgā, standing beside him, to swiftly carry the ‘fire’ to the great ocean, declaring none other can accomplish it without her, the purifier of worlds.

G
Gaṅgā
V
Vahni (fire)
M
Mahodadhi (ocean)

FAQs

Sacred forces like Gaṅgā are portrayed as uniquely capable channels of purification and safe passage for dangerous energies.

Prabhāsa-kṣetra is the frame; the verse also exalts Gaṅgā’s tīrtha-status as world-purifying.

No explicit ritual; the emphasis is on Gaṅgā’s sanctity and cosmic function.