Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

ब्रह्मेश्वरेति नामाढ्यं ब्राह्मणैश्च प्रतिष्ठितम् । ऋषितोयाजले स्नात्वा तल्लिंगं यः प्रपूजयेत् । स भवेद्वेदविद्विप्रो जाड्यभावविवर्जितः

brahmeśvareti nāmāḍhyaṃ brāhmaṇaiśca pratiṣṭhitam | ṛṣitoyājale snātvā talliṃgaṃ yaḥ prapūjayet | sa bhavedvedavidvipro jāḍyabhāvavivarjitaḥ

ศิวลึงค์นั้นเลื่องชื่อว่า “พรหมเมศวร” และได้รับการสถาปนาโดยพราหมณ์ทั้งหลาย ผู้ใดอาบน้ำในสายน้ำชื่อฤษิโตยะ แล้วบูชาศิวลึงค์นั้นด้วยศรัทธาอย่างยิ่ง ผู้นั้นย่อมเป็นพราหมณ์ผู้รู้พระเวท ปราศจากความทึบเขลาและอวิชชา

ब्रह्मेश्वरBrahmeśvara
ब्रह्मेश्वर:
Apposition (संज्ञा)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (संज्ञा-रूपेण); कर्मधारय (ब्रह्मा-ईश्वरः)
इतिthus
इति:
Discourse marker (इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
नामाढ्यम्renowned by name
नामाढ्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनामन् + आढ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (नाम्ना आढ्यम् = ‘rich in name/renowned’); विशेषण (to लिङ्गम्, understood)
ब्राह्मणैःby Brahmins
ब्राह्मणैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
प्रतिष्ठितम्established
प्रतिष्ठितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to लिङ्गम्, understood)
ऋषितोयाजलेin the water called Ṛṣitoya
ऋषितोयाजले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootऋषि + तोय + जल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; कर्मधारय/समाहार-द्वन्द्वाभास (तोय=जल); अर्थतः ‘ऋषितोय’ इति संज्ञा-जलम्
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootस्ना (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण (to लिङ्गम्)
लिङ्गम्liṅga
लिङ्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
प्रपूजयेत्should worship
प्रपूजयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + पूज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
भवेत्would become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
वेदविद्knower of the Veda
वेदविद्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवेद + विद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (वेदं वेत्ति इति) विशेषण (to विप्रः)
विप्रःa learned Brahmin
विप्रः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेष्य)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
जाड्यभावविवर्जितःfree from dullness/ignorance
जाड्यभावविवर्जितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजाड्य + भाव + वि + वर्जित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; तत्पुरुष (जाड्यभावेन विवर्जितः) विशेषण (to सः/विप्रः)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Brahmeśvara

Type: kshetra

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Scene: Brāhmaṇas consecrate a liṅga named Brahmeśvara; a pilgrim bathes in Ṛṣitoya and then offers flowers, bilva, water, and lamps to the liṅga; a subtle halo suggests awakening of veda-buddhi and removal of dullness.

B
Brahmeśvara
B
Brāhmaṇas
Ṛṣitoya (water/tīrtha)
L
Liṅga
V
Veda

FAQs

Purification (snāna) joined with reverent worship (pūjā) at a consecrated liṅga leads to clarity, learning, and dhārmic refinement.

Brahmeśvara Liṅga and the Ṛṣitoya water-source/tīrtha in Prabhāsakṣetra.

Bathe in Ṛṣitoya water (snāna) and then worship (pūjā) the Brahmeśvara Liṅga.