Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 44

पवित्रास्तं गजं द्रष्टुं भावितेनांतरात्मना । यत्रैकत्र स्थिता विप्रास्तत्र तीर्थं महोदयम् । संगमेश्वरसंज्ञं तु पूर्वं सर्वत्र विश्रुतम्

pavitrāstaṃ gajaṃ draṣṭuṃ bhāvitenāṃtarātmanā | yatraikatra sthitā viprāstatra tīrthaṃ mahodayam | saṃgameśvarasaṃjñaṃ tu pūrvaṃ sarvatra viśrutam

พราหมณ์ทั้งหลายชำระภายในให้บริสุทธิ์ ตั้งจิตแน่วแน่เพื่อจะได้เห็นช้างนั้น จึงพำนักรวมกัน ณ จุดเดียว สถานที่นั้นเองคือทิรถะอันยิ่งใหญ่ชื่อ “มโหทัย” ซึ่งแต่ก่อนเลื่องลือไปทั่วในนาม “สังคเมศวร”

pavitrāḥpure, purified
pavitrāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpavitra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Masculine, Nominative, Plural)
tamthat (him/it)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)
gajamelephant
gajam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgaja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)
draṣṭumto see
draṣṭum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तः अव्यय-भावः (Infinitive)
bhāvitenawith a cultivated/meditated
bhāvitena:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootbhāvita (कृदन्त; भू/भाव् धातु से क्त)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Instrumental, Singular)
antarātmanāwith inner self/mind
antarātmanā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootantar-ātman (प्रातिपदिक; अन्तर + आत्मन्)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Instrumental, Singular)
yatrawhere
yatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formअव्ययम्; स्थानवाचक-सम्बन्धबोधक (relative adverb: where)
eka-train one place
eka-tra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rooteka + tra (अव्यय-निर्माण)
Formअव्ययम्; स्थानवाचक (in one place/together)
sthitāḥstanding, situated
sthitāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsthita (कृदन्त; स्था धातु से क्त)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Masculine, Nominative, Plural)
viprāḥbrahmins
viprāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Masculine, Nominative, Plural)
tatrathere
tatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्ययम्; स्थानवाचक (there)
tīrthamholy ford/pilgrimage spot
tīrtham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Nom./Acc., Singular)
mahodayamof great rise/prosperity; very auspicious
mahodayam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā-udaya (प्रातिपदिक; महा + उदय)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Nom./Acc., Singular)
saṃgameśvara-saṃjñamnamed ‘Saṃgameśvara’
saṃgameśvara-saṃjñam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaṃgama + īśvara + saṃjñā (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Nom./Acc., Singular)
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: but/indeed)
pūrvamformerly
pūrvam:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootpūrva (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
Formअव्ययम्; कालवाचक (formerly, earlier)
sarvatraeverywhere
sarvatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsarvatra (अव्यय)
Formअव्ययम्; सर्वत्र-स्थानवाचक (everywhere)
viśrutamwell-known, renowned
viśrutam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootviśruta (कृदन्त; श्रु धातु से क्त, वि-उपसर्ग)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Nom./Acc., Singular)

Narrator (contextual Purāṇic narration within Prabhāsakṣetramāhātmya)

Tirtha: Saṃgameśvara

Type: sangam

Scene: Brāhmaṇas, inwardly purified, stand together at a luminous confluence-ford; a Śiva-marker (liṅga or shrine) indicates the name Saṃgameśvara; waters meet with a visible swirl, suggesting ‘mahodayam’.

S
Saṃgameśvara Tīrtha
V
vipras (brāhmaṇas)
M
mahāgaja (elephant)

FAQs

Inner purification and focused intent transform a location into a recognized tīrtha, revealing sacredness through lived devotion.

Saṃgameśvara Tīrtha, described as ‘mahodayam’ (greatly exalting) and long renowned.

No explicit rite is stated; the verse emphasizes purity of heart and congregating at the tīrtha as a devotional act.