Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

मूर्तिः क्वापि महेश्वरस्य महती यज्ञस्य मूलोदया तुम्बी तुंगफलावती च शतशो ब्रह्माण्डकोटिस्तथा । यन्मानं न पितामहो न च हरिर्ब्रह्माण्डमध्यस्थितो जानात्यन्यसुरेषु का च गणना सा संततं वोऽवतात्

mūrtiḥ kvāpi maheśvarasya mahatī yajñasya mūlodayā tumbī tuṃgaphalāvatī ca śataśo brahmāṇḍakoṭistathā | yanmānaṃ na pitāmaho na ca harirbrahmāṇḍamadhyasthito jānātyanyasureṣu kā ca gaṇanā sā saṃtataṃ vo'vatāt

ณ ที่ใดที่หนึ่ง มีพระมหาศิวะปรากฏเป็นมูรติอันไพศาล—เป็นรากเหง้าแห่งกำเนิดยัญพิธี ดุจเถาตุ้มบีที่สูงชะลูดอุ้มผลอันสูงส่ง และดุจจักรวาลนับร้อยโกฏิ ขนาดของพระองค์นั้น แม้ปิตามหะพรหมาก็มิอาจรู้ แม้พระหริวิษณุผู้สถิตกลางจักรวาลก็มิอาจทราบ แล้วเทพอื่นจะนับได้อย่างไร ขอพระรูปสูงสุดนั้นจงคุ้มครองท่านทั้งหลายเนืองนิตย์

मूर्तिःform/manifestation
मूर्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
क्वwhere
क्व:
Kriya-viseshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: where)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/अपि-कारक-अव्यय (particle: even/also)
महेश्वरस्यof Maheśvara
महेश्वरस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महान् ईश्वरः)
महतीgreat
महती:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
मूलोदयाhaving origin at the root / root-originating
मूलोदया:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमूल + उदय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मूलस्य उदयः)
तुम्बीa gourd (tumbī)
तुम्बी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतुम्बी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुंगफलावतीbearing lofty fruits
तुंगफलावती:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootतुंग + फल + वत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तुंगानि फलानि यस्याः/यत्र)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
शतशःin hundreds
शतशः:
Kriya-viseshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootशतशस् (अव्यय)
Formपरिमाणवाचक-अव्यय (adverb: by hundreds, hundreds of times)
ब्रह्माण्डकोटिःa crore of universes
ब्रह्माण्डकोटिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड + कोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (ब्रह्माण्डानां कोटिः)
तथाlikewise/so
तथा:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/समुच्चयवाचक-अव्यय (thus/likewise)
यत्which/whose
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
मानम्measure/extent
मानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
पितामहःPitāmaha (Brahmā)
पितामहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
nor/not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ब्रह्माण्डमध्यस्थितःsituated in the middle of the universe
ब्रह्माण्डमध्यस्थितः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootब्रह्माण्ड + मध्य + स्थित (स्था धातु + क्त, कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—सप्तमी-तत्पुरुषः (ब्रह्माण्डस्य मध्ये स्थितः); क्त-प्रत्ययान्त (past participle used adjectivally)
जानातिknows
जानाति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन
अन्यसुरेषुamong other gods
अन्यसुरेषु:
Adhikarana (Domain/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्य + सुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (अन्ये सुराः)
काwhat?
का:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम
then/and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय/अन्वय-अव्यय
गणनाcounting/estimation
गणना:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगणना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
साshe/that (power/form)
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
संततम्continually
संततम्:
Kriya-viseshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसंतत (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभाव (adverbial accusative: continually)
वःfor you (all)
वः:
Sampradana (Beneficiary/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-रूपम्, बहुवचन; एतत् स्थले चतुर्थी-अर्थे (for you)
अवतātmay (it) protect
अवतāt:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-तॄ (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/benedictive sense), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; आशीर्लिङर्थे (may it protect)

Kubera (hymn/stotra) addressing Śiva (deduced from preceding verse: 'stotreṇānena')

Tirtha: Somnātha in Prabhāsa (stotra locus)

Type: kshetra

Listener: Īśāna/Maheśvara (addressed deity); also the gathered devotees/pilgrims implied by ‘vo’ (you all)

Scene: A visionary cosmic form of Maheśvara: an immense, luminous axis/source of sacrifice, compared to a towering gourd-vine heavy with fruits and to countless universes; Brahmā and Viṣṇu appear dwarfed, unable to gauge its measure; the form radiates protective grace.

M
Maheśvara (Śiva)
B
Brahmā (Pitāmaha)
V
Viṣṇu (Hari)

FAQs

Śiva’s reality is immeasurable even to the highest gods; humility and surrender before the Infinite is the heart of stotra-bhakti.

Somnātha in Prabhāsa-kṣetra is the immediate setting of this hymn, presenting Śiva there as cosmic and protective.

Recitation of a protective Śiva-stotra (hymn) as part of devotion after worship.