Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 36

एकतः क्रतवः सर्वे समाप्तवरदक्षिणाः । एकतो भयभीतस्य प्राणिनः प्राणरक्षणम् । विशेषतश्च देवानां रक्षणं बहुपुण्यदम्

ekataḥ kratavaḥ sarve samāptavaradakṣiṇāḥ | ekato bhayabhītasya prāṇinaḥ prāṇarakṣaṇam | viśeṣataśca devānāṃ rakṣaṇaṃ bahupuṇyadam

ฝ่ายหนึ่งคือยัญพิธีทั้งปวงที่สมบูรณ์พร้อมด้วยทักษิณาอันประเสริฐ; อีกฝ่ายหนึ่งคือการรักษาชีวิตของสัตว์ผู้หวาดกลัวภัยอันตราย และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง การคุ้มครองเหล่าเทพย่อมบันดาลบุญกุศลอย่างไพศาล

ekataḥon one side
ekataḥ:
Adhikaraṇa (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootekatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = indeclinable adverb; अर्थे ‘एकस्मिन् पक्षे/एकतः’
kratavaḥsacrifices, rites
kratavaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkratu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन = Masculine, Nominative plural
sarveall
sarve:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन = Masculine, Nominative plural; विशेषणम् (qualifying ‘kratavaḥ’)
samāpta-vara-dakṣiṇāḥhaving completed (rites) with excellent fees (dakṣiṇā)
samāpta-vara-dakṣiṇāḥ:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootsamāpta (कृदन्त/भूतकृदन्त-प्रातिपदिक) + vara (प्रातिपदिक) + dakṣiṇā (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन = Masculine, Nominative plural; समासः = तत्पुरुषः (समाप्ता वरदक्षिणा येषां ते) बहुपद-विशेषणम्
ekataḥon the other side
ekataḥ:
Adhikaraṇa (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootekatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = indeclinable adverb; ‘अन्यस्मिन् पक्षे’
bhaya-bhītasyaof one frightened by fear
bhaya-bhītasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootbhaya (प्रातिपदिक) + bhīta (कृदन्त/क्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन = Masculine, Genitive singular; समासः = तत्पुरुषः (भयेन भीतः)
prāṇinaḥof a living being
prāṇinaḥ:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootprāṇin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन = Masculine, Genitive singular
prāṇa-rakṣaṇamprotection of life
prāṇa-rakṣaṇam:
Karma/Artha (Object/Result notion)
TypeNoun
Rootprāṇa (प्रातिपदिक) + rakṣaṇa (प्रातिपदिक; √rakṣ रक्ष्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन = Neuter, Nom/Acc singular; समासः = तत्पुरुषः (प्राणानां रक्षणम्)
viśeṣataḥespecially
viśeṣataḥ:
Prakāra (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootviśeṣatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = adverb; ‘विशेषेण’
caand
ca:
Samuccaya (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक-संबन्ध) = conjunction ‘and’
devānāmof the gods
devānām:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन = Masculine, Genitive plural
rakṣaṇamprotection
rakṣaṇam:
Karma/Artha (Object/Result notion)
TypeNoun
Rootrakṣaṇa (प्रातिपदिक; √rakṣ रक्ष्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन = Neuter, Nom/Acc singular
bahu-puṇya-damgiving much merit
bahu-puṇya-dam:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक) + puṇya (प्रातिपदिक) + da (कृदन्त/प्रातिपदिक; √dā दा ‘to give’)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन = Neuter, Nom/Acc singular; समासः = तत्पुरुषः (बहु पुण्यं ददाति इति) विशेषणम् (rakṣaṇam)

Devas (reasoning before Sāgara; contextually part of their appeal)

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Listener: Devī

Scene: A didactic tableau: on one side, blazing sacrificial altars with priests and rich dakṣiṇā; on the other, a frightened being being sheltered—visually asserting that saving life outweighs ritual grandeur.

K
Kratavaḥ (sacrifices)
D
Devas
S
Sāgara (implied listener)

FAQs

Compassionate protection—saving life and offering refuge—is portrayed as a supreme source of puṇya, comparable to great sacrifices.

Within the Prabhāsa-kṣetra māhātmya, the ethical teaching is embedded in the tīrtha’s sacred narrative setting.

Not a prescription but a valuation: completed sacrifices with dakṣiṇā are weighed against (and complemented by) the dharma of protecting life.