Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 41

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः । योऽसौ प्राणांतिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

yā dustyajā durmatibhiryā na jīryati jīryataḥ | yo'sau prāṇāṃtiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham

ตัณหานั้นซึ่งคนหลงผิดละได้ยาก และแม้กาลวัยจะร่วงโรยก็ไม่เสื่อมสลาย—ตัณหานั้นแลคือโรคคร่าชีวิต; ความสุขเป็นของผู้สละความอยากนั้นเสีย

याwhich (she/that)
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम
दुस्त्यजाhard to give up
दुस्त्यजा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुस् (उपसर्ग) + √त्यज् (धातु) → त्याज्य (कृदन्त) / त्यज्-योग्य; प्रातिपदिक ‘दुस्त्यज’
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; साध्य/योग्यतावाचक (hard to abandon)
दुर्मतिभिःby the foolish
दुर्मतिभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदुर् (उपसर्ग) + मति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचनम्
याwhich
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्
not
:
Avyaya (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
जीर्यतिdecays/ages
जीर्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√जॄ (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्
जीर्यतःof one who is aging
जीर्यतः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Root√जॄ (धातु) → जीर्यत् (शतृ-कृदन्त)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्; वर्तमानकृदन्तः (शतृ) ‘जीर्यत्’ = of one who is decaying
यःwhich/that (he/it)
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्
असौthat (yonder)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; दूरवाचक-सर्वनाम
प्राण-अन्तिकःlife-ending / life-threatening
प्राण-अन्तिकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + अन्तिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (प्राणानाम् अन्तिकः) = life-threatening
रोगःdisease
रोगः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्
ताम्that (her/it)
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्
तृष्णाम्craving
तृष्णाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतृष्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्
त्यजतःof one who gives up
त्यजतः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Root√त्यज् (धातु) → त्यजत् (शतृ-कृदन्त)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्; वर्तमानकृदन्तः (शतृ) = of one who abandons
सुखम्happiness
सुखम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

Arundhatī (contextual continuation from the immediately preceding verse)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Pārvatī (implied by vocative style in nearby verses)

Scene: An ascetic or pilgrim stands at a sacred shore, turning away from glittering objects; a dark serpent-like ‘thirst’ coils near the heart and dissolves as the pilgrim releases it, revealing calm radiance.

A
Arundhatī

FAQs

Craving is a destructive illness; abandoning it is the gateway to peace and well-being.

The verse is part of the Prabhāsa-kṣetra māhātmya discourse, framing pilgrimage as inner transformation.

No external ritual is stated; the prescription is inner renunciation—tyāga of tṛṣṇā.