Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 30

यथा शृंगं रुरोः काये वर्द्धमाने हि वर्द्धते । अनंतपारा दुर्वारा तृष्णा दुःखप्रदा सदा । अधर्मबहुला चैव तस्मात्तां परिवर्जयेत्

yathā śṛṃgaṃ ruroḥ kāye varddhamāne hi varddhate | anaṃtapārā durvārā tṛṣṇā duḥkhapradā sadā | adharmabahulā caiva tasmāttāṃ parivarjayet

ดุจเขากวางที่เติบโตตามกายที่เติบโต ฉันใด ตัณหาก็เติบโตตามชีวิตฉันนั้น ตัณหาไร้ฝั่งไร้ขอบ เข้าห้ามยาก ให้ทุกข์เสมอ และมากด้วยอธรรม—เพราะฉะนั้นพึงละเสีย

yathājust as
yathā:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय, उपमानार्थ (as/just as)
śṛṅgamhorn
śṛṅgam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśṛṅga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (here: कर्तृ-भावे प्रथमा)
ruroḥof the ruru-deer
ruroḥ:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootruru (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
kāyein the body
kāye:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
varddhamānewhile (it) is growing
varddhamāne:
Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Root√vṛdh (धातु: वृध्)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (Present active participle), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन, पुंलिङ्ग; 'varddhamāne (kāye)' = while (it) is growing
hiindeed
hi:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (emphasis/indeed)
varddhategrows
varddhate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√vṛdh (धातु: वृध्)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
ananta-pārāhaving endless far shore / endless
ananta-pārā:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootananta (प्रातिपदिक) + pāra (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (anantā pāraḥ yasyāḥ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
durvārāhard to restrain
durvārā:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdur (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + vāra (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (durvāryā), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tṛṣṇācraving
tṛṣṇā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottṛṣṇā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
duḥkha-pradāgiver of sorrow
duḥkha-pradā:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootduḥkha (प्रातिपदिक) + pradā (प्रातिपदिक)
Formसमास: उपपद-तत्पुरुष (duḥkhaṃ pradāti), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
sadāalways
sadā:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (always)
adharma-bahulāabounding in unrighteousness
adharma-bahulā:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootadharma (प्रातिपदिक) + bahula (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (adharme bahulā / adharmasya bahulā), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (and)
evaindeed
eva:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (indeed/only)
tasmāttherefore
tasmāt:
Hetu/Apadana (Reason/Source)
TypeIndeclinable
Roottasmāt (सर्वनाम-प्रातिपदिक: tad)
Formअव्यय-प्राय (ablatival form), पञ्चमी-अर्थे (therefore/from that)
tāmthat (craving)
tām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
parivarjayetone should avoid/shun
parivarjayet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpari-√vṛj (धातु: वर्ज्/वृज्)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Bharadvāja (continuing)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A deer with a growing horn symbolizes expanding craving; the horn becomes a spiraling, shoreless wave encircling a human figure. A sage cuts the spiral with a sword of viveka; Somnātha’s shrine stands steady behind.

B
Bharadvāja
T
Tṛṣṇā
A
Adharma
S
Saṃsāra
P
Prabhāsa-kṣetra

FAQs

Craving expands unchecked, breeds adharma, and produces suffering; liberation requires abandoning it.

Prabhāsa-kṣetra; the Māhātmya teaches that the true fruit of sacred places is mastery over desire.

No ritual act is specified; it prescribes inner restraint and renunciation of tṛṣṇā.