Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 54

युक्तं रथं दिव्यमादित्यवर्णं भयावहं पश्यतो दारुकस्य । ते सागरस्योपरिष्टाद्वर्तमानान्मनोजवांश्चतुरो वाजिमुख्यान्

yuktaṃ rathaṃ divyamādityavarṇaṃ bhayāvahaṃ paśyato dārukasya | te sāgarasyopariṣṭādvartamānānmanojavāṃścaturo vājimukhyān

เมื่อดารุกะเฝ้ามอง รถศึกทิพย์อันน่าเกรงขาม สีสว่างดุจพระอาทิตย์ก็ปรากฏขึ้น เหนือมหาสมุทรแล่นไป โดยเทียมด้วยม้าชั้นเลิศสี่ตัว เร็วดุจจิตนึก

yuktamyoked/harnessed
yuktam:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Root√yuj (युज् धातु) + क्त (क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (ratham इति)
rathamchariot
ratham:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootratha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
divyamdivine
divyam:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (ratham इति)
āditya-varṇamsun-coloured
āditya-varṇam:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootāditya + varṇa (प्रातिपदिक-द्वय)
Formतत्पुरुष (षष्ठी/उपमान-भाव): ādityasya varṇaḥ iva, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (ratham इति)
bhayāvahamfear-bringing/terrifying
bhayāvaham:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootbhaya + āvaha (प्रातिपदिक; √vah with ā-)
Formतत्पुरुष: bhayam āvahati iti, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (ratham इति)
paśyataḥof (him) watching
paśyataḥ:
Sambandha (Genitive absolute-like)
TypeVerb
Root√paś (पश् धातु)
Formलट्-लकारे शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त, षष्ठी (Genitive), एकवचन — ‘while (he) was seeing’
dārukasyaof Dāruka
dārukasya:
Sambandha (Possessor/Genitive)
TypeNoun
Rootdāruka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
tethey/those
te:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
sāgarasyaof the ocean
sāgarasya:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootsāgara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
upariṣṭātabove
upariṣṭāt:
Adhikarana (Location)
TypeIndeclinable
Rootupariṣṭāt (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (spatial adverb: above)
vartamānānmoving/being present
vartamānān:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Root√vṛt (वृत् धातु) + शानच्
Formआत्मनेपदी वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषणम् (vājimukhyān इति)
manojavānswift as the mind
manojavān:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootmanas + java (प्रातिपदिक-द्वय)
Formतत्पुरुष: manasaḥ javaḥ yasya, पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (vājimukhyān इति)
caand
ca:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
caturaḥfour
caturaḥ:
Visheshana (Numeral qualifier)
TypeAdjective
Rootcatur (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; संख्याविशेषणम् (vājimukhyān इति)
vāji-mukhyānthe foremost horses
vāji-mukhyān:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvājin + mukhya (प्रातिपदिक-द्वय)
Formतत्पुरुष: vājīnām mukhyāḥ, पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन (Plural)

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (contextual deduction within Māhātmya narration)

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Scene: Dāruka stands watching as a sun-hued, fearsome divine chariot appears above the ocean, yoked to four mind-swift horses; the sea below glitters, wind and spray rising.

D
Dāruka
D
Divine chariot
O
Ocean (Sāgara)

FAQs

The Purāṇas portray the cosmos responding to destiny through visions and signs; such moments call for humility and readiness to follow dharma’s direction.

The narrative belongs to Prabhāsakṣetra Māhātmya, oriented toward the sanctity of Prabhāsa.

No explicit ritual appears in this verse.