Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुमारेश्वरमुत्तमम् । मार्कण्डेश्वरतो देवि दक्षिणे नातिदूरतः । धनुर्विंशतिभिस्तत्र स्थितं स्वामिप्रतिष्ठितम्

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi kumāreśvaramuttamam | mārkaṇḍeśvarato devi dakṣiṇe nātidūrataḥ | dhanurviṃśatibhistatra sthitaṃ svāmipratiṣṭhitam

พระอีศวรตรัสว่า: ต่อจากนั้น โอ้มหาเทวี พึงไปยัง “กุมารेशวร” อันประเสริฐ โอ้เทวี ที่นั้นอยู่ไม่ไกลทางทิศใต้ของมารกัณฑेशวร ระยะยี่สิบธนู เป็นที่สวามี (พระผู้เป็นเจ้า) ทรงสถาปนาไว้

īśvaraḥĪśvara (Lord Śiva)
īśvaraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्
tataḥthen; thereafter
tataḥ:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रयोगः (then/thereafter)
gacchetshould go
gacchet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्
mahādeviO great goddess
mahādevi:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahā-devī (प्रातिपदिक; महा + देवी)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/8th); एकवचन
kumāreśvaramto Kumāreśvara
kumāreśvaram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkumāra-īśvara (प्रातिपदिक; कुमार + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (2nd/Accusative); एकवचन
uttamamexcellent; supreme
uttamam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; (kumāreśvaram इत्यस्य विशेषणम्)
mārkaṇḍeśvarataḥfrom (the shrine of) Mārkaṇḍeśvara
mārkaṇḍeśvarataḥ:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootmārkaṇḍa-īśvara (प्रातिपदिक; मार्कण्ड + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (5th/Ablative); एकवचन
deviO goddess
devi:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन
dakṣiṇeto the south
dakṣiṇe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन; दिशि-प्रयोगः (to the south)
nanot
na:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
atidūrataḥnot very far
atidūrataḥ:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootati-dūra (प्रातिपदिक; अति + दूर)
Formअव्ययीभावसमास; अव्ययवत् प्रयोगः (ablatival adverb: 'from too far' → 'very far')
dhanurviṃśatibhiḥby twenty bow-lengths
dhanurviṃśatibhiḥ:
Karana (Instrument/Measure/करण)
TypeNoun
Rootdhanus-viṃśati (प्रातिपदिक; धनुस् + विंशति)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (3rd/Instrumental); बहुवचन; परिमाणवाचकः (by twenty bow-lengths)
tatrathere
tatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)
sthitamsituated; standing
sthitam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsthā (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; (liṅgam इत्यादि नपुंसकस्य विशेषणम्)
svāmipratiṣṭhitaminstalled by the Lord/master
svāmipratiṣṭhitam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsvāmin-pratiṣṭhita (प्रातिपदिक; स्वामिन् + प्रतिष्ठित)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; (स्वामिना प्रतिष्ठितम्—agent implied)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Kumāreśvara

Type: kshetra

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Scene: Śiva instructs Devī to proceed to Kumāreśvara: a southern path from Mārkaṇḍeśvara marked by flags and pilgrims; the Kumāreśvara shrine appears as an ‘uttama’ liṅga, said to be installed by the Lord himself.

Ī
Īśvara (Śiva)
D
Devī
K
Kumāreśvara
M
Mārkaṇḍeśvara
P
Prabhāsa-kṣetra

FAQs

Pilgrimage is taught as a guided sacred itinerary: moving from shrine to shrine within the kṣetra is itself a dharmic practice.

Kumāreśvara, located south of Mārkaṇḍeśvara in Prabhāsa-kṣetra.

The directive is to go (gacchet) to Kumāreśvara; specific rites are not listed in this verse.