
บทนี้เป็นคำสอนเชิงเทววิทยาที่พระอีศวรตรัสแก่พระเทวี กล่าวถึงศาลเจ้าพระศิวะนาม “ปุลเหศวร” ในแดนศักดิ์สิทธิ์ปรภาส โดยระบุตำแหน่งไปทางทิศไนฤตะ (ตะวันตกเฉียงใต้) และกำหนดระยะด้วยมาตรา “ธนุษ” เพื่อให้ผู้แสวงบุญไปถึงได้ถูกต้อง แล้วทรงสั่งให้ไปทำทัศนะ (darśana) และบูชา (pūjā) ด้วยภักติอย่างจริงใจ นอกจากนี้ยังสอนว่า การบูชาปุลเหศวรด้วยภักติย่อมนำไปสู่ “ยาตราผล” คือผลบุญแห่งการจาริก และการทำ “หิรัณยทาน” (hiranya-dāna: การถวายทองหรือทรัพย์) เป็นข้อปฏิบัติสำคัญเพื่อให้บุญแห่งยาตราสมบูรณ์ครบถ้วน ตอนท้ายระบุว่าเป็นอัธยายที่ 211 ในปรภาสขันฑะ แห่งสกันทปุราณะ หมวดปรภาสกษेत्रมหาตมยะ
Verse 1
ईश्वर उवाच । पुलस्त्येश्वरात्ततो देवि नैरृते धनुषाष्टके । पुलहेश्वरनामानं तं च भक्त्या प्रपूजयेत्
อีศวรตรัสว่า: โอ้เทวี จากปุลัสตเยศวรไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ระยะแปดธนู มีผู้ทรงนามว่า “ปุละเหศวร”; พึงบูชาพระองค์ด้วยภักติอันแน่วแน่
Verse 2
हिरण्यदानं दत्त्वा वै सम्यग्यात्राफलं लभेत्
แท้จริง ผู้ใดถวายทานเป็นทอง ย่อมได้รับผลแห่งการจาริกอย่างครบถ้วนและสมบูรณ์
Verse 211
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुलहेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकादशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ดังนี้ ในศรีสกันทมหาปุราณะ สังหิตาแปดหมื่นหนึ่งพันโศลก ภาคที่เจ็ด “ประภาสขันฑะ” ตอนแรก “มหาตมยะแห่งประภาสเกษตร” บทชื่อว่า “พรรณนามหิมาแห่งปุละเหศวร” คือบทที่ ๒๑๑ จึงสิ้นสุดลง