Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 61

जलगोशकटारामयाञ्चावृद्धिवणिक्क्रियाः । अनूपं पर्वतो राजा दुर्भिक्षे जीविका स्मृताः

jalagośakaṭārāmayāñcāvṛddhivaṇikkriyāḥ | anūpaṃ parvato rājā durbhikṣe jīvikā smṛtāḥ

คราวทุพภิกขภัย หนทางเลี้ยงชีพที่พึงระลึกมีดังนี้: งานเกี่ยวกับน้ำ (หาบน้ำ/ชลประทาน), เลี้ยงโค, ใช้เกวียนเพื่อการขนส่ง, รับใช้เพื่อให้ผู้อื่นพอใจ, ขอทาน, ให้กู้กินดอก และค้าขาย; อีกทั้งการอาศัยในถิ่นลุ่มชื้นแฉะ บนภูเขา หรืออยู่ใต้พระบรมราชูปถัมภ์ ก็จัดเป็นทางรอดยามขัดสน.

जलwater
जल:
Karta (Listed item/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समुच्चय-गणनायाम् (सूची)
गोcow; cattle
गो:
Karta (Listed item/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सूची
शकटcart; wagon
शकट:
Karta (Listed item/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootशकट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सूची
आरामgarden; grove
आराम:
Karta (Listed item/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootआराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सूची
यानिwhich (things)
यानि:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अ-वृद्धिnon-increase; no interest (no usury)
अ-वृद्धि:
Karta (Listed item/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootअ (नञ्) + वृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-तत्पुरुष (वृद्धिर् न)
वणिक्-क्रियाःmerchant-activities; trade practices
वणिक्-क्रियाः:
Karta (Listed item/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootवणिक् (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वणिजः क्रियाः)
अनूपम्marshland; watery lowland
अनूपम्:
Karta (Listed item/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootअनूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सूची
पर्वतःmountain
पर्वतः:
Karta (Listed item/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सूची
राजाking
राजा:
Karta (Listed item/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सूची
दुर्भिक्षेin famine
दुर्भिक्षे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदुर्भिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
जीविकाःlivelihoods; means of subsistence
जीविकाः:
Karta (Predicate-nominative/विधेय)
TypeNoun
Rootजीविका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
स्मृताःare regarded (as)
स्मृताः:
Kriya (Copular/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि-भावे ‘स्मृताः’ = ‘are considered’

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A famine-stricken landscape near the Prabhāsa coast: people drawing water, herding cattle, carts moving grain, merchants weighing goods, and a distant hill/fort of a king offering refuge; the mood is austere and instructional.

R
Rājā

FAQs

Dharma recognizes calamity: survival options expand during famine, while still framing them as regulated, time-bound necessities.

The teaching is situated in Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya narrative; it supports dharmic living even amid regional hardship.

No specific rite; it lists āpaddharma livelihoods permitted/remembered during durbhikṣa (famine).