Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

ईश्वर उवाच । प्रातःकाले मुहूतांस्त्रीन्संगवस्तावदेव तु । मध्याह्नस्त्रिमुहूर्तः स्यादपराह्णस्ततः परम्

Transliteration

īśvara uvāca | prātaḥkāle muhūtāṃstrīnsaṃgavastāvadeva tu | madhyāhnastrimuhūrtaḥ syādaparāhṇastataḥ param

Translation

พระอีศวรตรัสว่า: เวลาเช้าเป็นสามมุหูรตะ; เวลาแสงวะ (ก่อนเที่ยง) ก็มีเท่ากัน. เวลาเที่ยงเป็นสามมุหูรตะ แล้วจึงเป็นอปราหฺณะ (บ่าย) ต่อไป

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (the Lord)
• ईश्वरः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Verb/आख्यात)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• प्रातः-काले: in the morning time
• प्रातः-काले: अधिकरण (Locative/अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: प्रातः (अव्यय/प्रातिपदिक-भाव) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (प्रातःसमये कालः)

• मुहूर्तान्: muhūrtas (time-units)
• मुहूर्तान्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• त्रीन्: three
• त्रीन्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; संख्याविशेषणम् (मुहूर्तान्)

• संगवः: the forenoon period (saṅgava)
• संगवः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संगव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तावत्: of that much (same duration)
• तावत्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तावत् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; परिमाणवाचक-विशेषणम् (संगवः)

• एव: indeed/just
• एव: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थकः (only/just)

• तु: and/but
• तु: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः

• मध्याह्नः: midday
• मध्याह्नः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मध्याह्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• त्रि-मुहूर्तः: of three muhūrtas (lasting three muhūrtas)
• त्रि-मुहूर्तः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगु-समासः (त्रयो मुहूर्ताः प्रमाणं यस्य)

• स्यात्: should be
• स्यात्: क्रिया (Verb/आख्यात)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• अपराह्णः: afternoon
• अपराह्णः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपराह्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• ततः: thereafter
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अव्यय-प्रयोगः (thereafter/from that)

• परम्: next/further
• परम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् (further/next)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Īśvara instructs on the divisions of the day; a pilgrim-priest marks time with a water-clock/sundial near the sea-shore of Prabhāsa, with Somnātha shrine in the distance.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Muhūrta
• Saṅgava
• Madhyāhna
• Aparāhṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual efficacy in dharma depends on correct kāla (timing); sacred acts must be aligned with proper temporal divisions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction occurs within Prabhāsakṣetra-māhātmya; the verse itself defines time units rather than praising a single site.

What ritualistic prescription is mentioned?

A technical division of the daytime into muhūrta-based segments, foundational for fixing the proper śrāddha period.