Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 53

प्रगृह्य सहसा शूलं प्रस्थितः स्वगणैः सह । यज्ञवाटं तु दक्षस्य पराभवभवं ततः । विक्रमन्वीरभद्रेण यत्र विष्णुः स्वयं स्थितः

pragṛhya sahasā śūlaṃ prasthitaḥ svagaṇaiḥ saha | yajñavāṭaṃ tu dakṣasya parābhavabhavaṃ tataḥ | vikramanvīrabhadreṇa yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitaḥ

ครั้นแล้วพระองค์ทรงฉวยตรีศูลโดยพลัน เสด็จไปพร้อมหมู่คณะคณะคณะ (คณะคณา) ของพระองค์สู่ลานยัญพิธีของทักษะ—สถานที่ซึ่งความอัปยศนั้นบังเกิด—ที่ซึ่งวีรภัทรแสดงเดชานุภาพ และที่ซึ่งพระวิษณุประทับอยู่ด้วยพระองค์เอง

प्रगृह्यhaving seized
प्रगृह्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र-√ग्रह् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; manner adverb
शूलम्trident
शूलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
प्रस्थितःset out
प्रस्थितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रस्थित (कृदन्त; प्र-√स्था धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; used as predicate ‘set out’
स्वगणैःwith his own attendants
स्वगणैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootस्व-गण (प्रातिपदिक)
Formसमास: स्वस्य गणाः (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन
सहwith
सह:
Sahakaraka (Accompaniment/सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक (postposition ‘with’)
यज्ञवाटम्the sacrificial enclosure
यज्ञवाटम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयज्ञ-वाट (प्रातिपदिक)
Formसमास: यज्ञस्य वाटः (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
तुindeed; but
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक (particle ‘but/indeed’)
दक्षस्यof Dakṣa
दक्षस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन
पराभवभवम्arisen from (causing) defeat
पराभवभवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपराभव-भव (प्रातिपदिक)
Formसमास: पराभवात् भवम्/उत्पन्नम् (पञ्चमी-तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; qualifies यज्ञवाटम्
ततःthen
ततः:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; sequence adverb ‘then/from there’
विक्रमम्prowess; assault
विक्रमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
वीरभद्रेणby Vīrabhadra
वीरभद्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवीरभद्र (प्रातिपदिक)
Formसमास: वीरः भद्रः (कर्मधारय); पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक सम्बन्धबोधक (relative adverb ‘where’)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
स्वयम्himself
स्वयम्:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; emphasis/reflexive adverb
स्थितःstood; was present
स्थितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्थित (कृदन्त; √स्था धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; predicate ‘stood/was present’

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (narrative frame); Dakṣa-yajñavāṭa (mythic locus)

Type: kshetra

Listener: A addressed ‘bhāminī’ (female interlocutor within the narrative frame)

Scene: Śiva, suddenly gripping the trident, strides toward Dakṣa’s blazing yajña-vedi with a storm of gaṇas; Vīrabhadra stands in the arena mid-feat of martial prowess; Viṣṇu is visibly present as a divine witness.

M
Maheśvara (Śiva) (implied)
Ś
Śūla (trident)
G
Gaṇas
D
Dakṣa
V
Vīrabhadra
V
Viṣṇu
Y
Yajñavāṭa (sacrificial arena)

FAQs

Ritual without reverence becomes hollow; when dharma is violated, the Lord moves to re-establish sacred order.

Prabhāsakṣetra, presented as a sanctified landscape that preserves the memory of cosmic events like Dakṣa’s yajña.

The verse references a yajña (sacrifice) contextually, but does not prescribe a specific rite for the listener.