Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

बिंदुसरः प्रभृत्येव सागराद्दक्षिणोत्तरम् । योजनानां सहस्रं तु एकं विस्तीर्ण एव तु

biṃdusaraḥ prabhṛtyeva sāgarāddakṣiṇottaram | yojanānāṃ sahasraṃ tu ekaṃ vistīrṇa eva tu

เริ่มแต่บิณฑุสรัส แล้วแผ่จากมหาสมุทรไปทางทิศใต้และทิศเหนือ ความกว้างกล่าวกันว่า หนึ่งพันโยชนะ

बिंदुसरःBindu-lake (Bindusaras)
बिंदुसरः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootबिंदुसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सरस्-शब्दः
प्रभृत्यstarting from
प्रभृत्य:
Adhikarana (Scope/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रभृति (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; उपपद/अव्ययार्थः—‘आरभ्य/from’
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/अवधारणार्थक-निपातः (emphatic particle)
सागरात्from the ocean
सागरात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
दक्षिणोत्तरम्south-to-north (extent/direction)
दक्षिणोत्तरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदक्षिण + उत्तर (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; द्वन्द्वसमासः (दक्षिणं च उत्तरं च)
योजनानाम्of yojanas
योजनानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
Karma (Measure/Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; परिमाणवाचक
तुand/but
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वयार्थक-निपातः (but/and)
एकम्one
एकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; संख्याविशेषण
विस्तीर्णःextended/wide
विस्तीर्णः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + स्तॄ (धातु) → विस्तीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ‘विस्तीर्ण’ = spread/extended
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक-निपातः
तुand/but
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपातः

Śiva (addressing Pārvatī)

Tirtha: Bindu-saras (as kṣetra-marker within Prabhāsa)

Type: kund

Listener: Devī

Scene: A sacred pond (Bindu-saras) glistens near the sea; a line of sight extends north and south with symbolic markers; a measuring cord or staff suggests yojana-scale mapping.

B
Bindu-saras
O
Ocean (Sāgara)

FAQs

Purāṇas sacralize space by naming landmarks and measuring extents, turning geography into a dharmic map for remembrance and pilgrimage.

Bindu-saras is referenced as a key landmark within the described region.

None; it provides geographical measurement and orientation.