Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

चाक्षुषस्यान्तरेऽतीते प्राप्ते वैवस्वतेऽन्तरे । दक्षापमानात्संजाता तदा पर्वतपुत्रिका

cākṣuṣasyāntare'tīte prāpte vaivasvate'ntare | dakṣāpamānātsaṃjātā tadā parvataputrikā

เมื่อมนวันตระจักษุษะล่วงไป และมนวันตระไววัสวตะมาถึงแล้ว ครั้งนั้น—อันเกิดขึ้นเพราะการดูหมิ่นของทักษะ—ธิดาแห่งขุนเขา (ปารวตี) ก็อุบัติขึ้นอีกครา

चाक्षुषस्यof Cākṣuṣa (Manu)
चाक्षुषस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचाक्षुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; मन्वन्तर-विशेषणम्
अन्तरेin the interval; during (the manvantara)
अन्तरे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘within/during’
अतीतेhaving passed
अतीते:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति-इ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘having passed’ (agreeing with अन्तरे)
प्राप्तेhaving come; having arrived
प्राप्ते:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘having arrived/come’ (agreeing with अन्तरे)
वैवस्वतेof Vaivasvata (Manu)
वैवस्वते:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; वैवस्वत-मन्वन्तरस्य
अन्तरेin the interval; during
अन्तरे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
दक्षापमानात्from Dakṣa’s insult
दक्षापमानात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootदक्ष-अपमान (प्रातिपदिक; दक्ष + अपमान)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (दक्षस्य अपमानम्)
संजाताwas born; arose
संजाता:
Kriya (Result state/क्रिया)
TypeAdjective
Rootसम्-जन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘born/arisen’
तदाthen
तदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
पर्वतपुत्रिकाthe mountain’s daughter (Pārvatī)
पर्वतपुत्रिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्वत-पुत्रिका (प्रातिपदिक; पर्वत + पुत्रिका)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पर्वतस्य पुत्रिका)

Īśvara (Śiva)

Listener: Devī

Scene: A cosmic narration: the passing of Cākṣuṣa Manvantara and the advent of Vaivasvata; from the wound of Dakṣa’s insult arises the Mountain’s Daughter—Devī’s renewed embodiment.

C
Cākṣuṣa Manu
V
Vaivasvata Manu
D
Dakṣa
P
Parvataputrikā (Pārvatī)

FAQs

Purāṇic events unfold within cosmic cycles; even suffering and insult (apamāna) become causes in the divine order leading to renewed manifestation.

Prabhāsa-kṣetra is the narrative setting; this verse supplies mythic chronology supporting the māhātmya’s authority.

None; the verse is primarily cosmological and etiological (origin-explaining).