Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

गणानां कोटिरेका तु तत्कुण्डं रक्षति प्रिये । कलौ युगे तु संप्राप्ते दुष्प्राप्यमकृतात्मभिः

gaṇānāṃ koṭirekā tu tatkuṇḍaṃ rakṣati priye | kalau yuge tu saṃprāpte duṣprāpyamakṛtātmabhiḥ

โอ้ที่รัก สระนั้นมีคณะคณาเป็นโกฏิหนึ่งคอยพิทักษ์รักษา ครั้นเมื่อกาลียุคมาถึง ผู้ประพฤติไร้สำรวมย่อมเข้าถึงได้ยากยิ่ง

गणानाम्of the gaṇas (attendants)
गणानाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
कोटिःa crore
कोटिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
एकाone; single
एका:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कोटिः-विशेषण
तुindeed
तु:
Sambandha-bodhaka (Connector/सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); कुण्डम्-विशेषण (demonstrative)
कुण्डम्pond; sacred pool
कुण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
रक्षतिprotects
रक्षति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
प्रियेO dear one
प्रिये:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन (Singular)
कलौin Kali (age)
कलौ:
Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
युगेin the yuga; age
युगे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
तुhowever
तु:
Sambandha-bodhaka (Connector/सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
संप्राप्तेwhen (it) has arrived; having come
संप्राप्ते:
Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-आप् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; ‘कलौ युगे’ इत्यस्य विशेषण (locative absolute sense: ‘when ... has come’)
दुष्प्राप्यम्hard to obtain/reach
दुष्प्राप्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुस् + प्राप्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; समास: दुष्टेन प्रकारेण प्राप्यम्/दुष्प्राप्यम् (उपपद-तत्पुरुष); कुण्डम्-विशेषण
अकृतात्मभिःby the undisciplined (people)
अकृतात्मभिः:
Kartr/Hetu (Agent/Means/कर्ता/हेतु)
TypeNoun
Rootअ + कृत + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural); बहुव्रीहि: अकृतः आत्मा येषाम् (those whose self is undisciplined)

Śiva

Tirtha: Prabhāsa-kuṇḍa (guarded pond referenced in context)

Type: kund

Listener: Pārvatī/Devī

Scene: A secluded sacred pond in Prabhāsa, ringed by a luminous host of gaṇas standing guard; the atmosphere suggests Kali-yuga obscuration—mist, thorny paths, and a lone disciplined pilgrim approaching with folded hands.

G
gaṇas
K
Kali Yuga
R
Ratnakuṇḍa

FAQs

Access to sacred merit is linked to inner discipline; Kali-yuga intensifies the need for self-restraint.

Ratnakuṇḍa.

No direct ritual is prescribed; the verse emphasizes guardianship and the ethical qualification to reach the tīrtha.