Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्येश्वरमुत्तमम् । ब्रह्मकुण्डस्य वायव्ये धनुषां द्वितये स्थितम्

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi hiraṇyeśvaramuttamam | brahmakuṇḍasya vāyavye dhanuṣāṃ dvitaye sthitam

พระอีศวรตรัสว่า: “แล้วแต่บัดนั้น โอ้มหาเทวี พึงไปยังหิรัณเยศวรอันประเสริฐ ซึ่งตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของพรหมกุณฑะ ห่างออกไปสองช่วงคันธนู”

ईश्वरःĪśvara
ईश्वरः:
Karta (Speaker)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Speech act)
TypeVerb
Rootवच् (धातु; √वच्)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ततःthen/thereafter
ततः:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम/देशवाचक-अव्यय (thereafter/from there)
गच्छेत्should go
गच्छेत्:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootगम् (धातु; √गम्)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
महादेविO Mahādevī
महादेवि:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootमहादेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
हिरण्येश्वरम्Hiraṇyeśvara (name of a shrine/linga)
हिरण्येश्वरम्:
Karma (Object of 'go' i.e., destination)
TypeNoun
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: हिरण्यस्य ईश्वरः (नाम)
उत्तमम्excellent/supreme
उत्तमम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying हिरण्येश्वरम्)
ब्रह्मकुण्डस्यof Brahmakunda
ब्रह्मकुण्डस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्म (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ब्रह्मणः कुण्डम्
वायव्येin the north-west (direction)
वायव्ये:
Adhikaraṇa (Location)
TypeNoun
Rootवायव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; दिक्शब्द (north-west)
धनुषाम्of bows (as a measure)
धनुषाम्:
Sambandha (Measure/genitive)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन
द्वितयेat a distance of two (bows)
द्वितये:
Adhikaraṇa (Measure-location)
TypeNoun
Rootद्वितय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
स्थितम्situated/located
स्थितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु; √स्था) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; हिरण्येश्वरम् इति पदस्य विशेषणम्

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Hiraṇyeśvara

Type: kshetra

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Scene: Śiva instructs the Great Goddess on the next station of the Prabhāsa pilgrimage: Hiraṇyeśvara, placed northwest of Brahmakuṇḍa, measured by bow-lengths; a sacred map rendered as landscape.

Ī
Īśvara (Śiva)
M
Mahādevī
H
Hiraṇyeśvara
B
Brahmakuṇḍa
P
Prabhāsa-kṣetra

FAQs

Pilgrimage is precise and intentional: sacred geography is mapped so devotees can approach specific forms of Śiva correctly.

Hiraṇyeśvara, a Śiva-site located northwest of Brahmakuṇḍa within Prabhāsa-kṣetra.

A directional pilgrimage instruction: proceed from Brahmakuṇḍa to Hiraṇyeśvara (vāyavya, two bow-lengths away).