Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

संतुष्टो भगवान्यस्मात्तेषां तत्र तपस्विनाम् । तेन संतोषनाम्ना तु प्रख्यातं धरणीतले

saṃtuṣṭo bhagavānyasmātteṣāṃ tatra tapasvinām | tena saṃtoṣanāmnā tu prakhyātaṃ dharaṇītale

เพราะพระภควานทรงพอพระทัยต่อเหล่าฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะ ณ ที่นั้น ฉะนั้นบนพื้นพิภพจึงเลื่องลือด้วยนามว่า “สันโตษะ”

संतुष्टःpleased
संतुष्टः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-तुष् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त, भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भगवान्the Lord
भगवान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यस्मात्because of which/whom
यस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
तपस्विनाम्of the ascetics
तपस्विनाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतपस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
तेनtherefore/by that
तेन:
Hetu (Cause/Instrument/हेतु/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
संतोषनाम्नाby the name ‘Santoṣa’
संतोषनाम्ना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसंतोष + नामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—संतोष-नामन् (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘by the name of Santoṣa’)
तुindeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोधार्थक (but/indeed)
प्रख्यातम्became renowned/was known
प्रख्यातम्:
Karma (Predicate complement/कर्म-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootप्र-ख्या (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘renowned/called’
धरणीतलेon the earth’s surface
धरणीतले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधरणी + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—धरणी-तल (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘surface of the earth’)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Saṃtoṣeśvara

Type: temple

Listener: Devī

Scene: A group of ascetics performing tapas—standing in meditation, offering water and bilva—while Śiva appears or radiates approval; the liṅga is crowned with flowers, signifying ‘santoṣa’ as a palpable aura of calm.

S
Saṃtoṣeśvara/Saṃtoṣa
T
tapasvins (ascetics)
P
Prabhāsa-kṣetra

FAQs

Tapas (austerity) and sincere devotion are shown to please Śiva, and that divine satisfaction sanctifies a place for generations.

Saṃtoṣeśvara (Saṃtoṣa-nāma shrine) within Prabhāsa-kṣetra.

No explicit rite; it explains the shrine’s sanctity through the tapas of ascetics and Śiva’s grace.