Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

उत्तरे भास्करसुता दक्षिणे सरितां पतिः । पूर्वपश्चिमतो देवि रुक्मिणीद्वितयं स्मृतम्

uttare bhāskarasutā dakṣiṇe saritāṃ patiḥ | pūrvapaścimato devi rukmiṇīdvitayaṃ smṛtam

ทิศเหนือมีภาสกรสุตา ทิศใต้มีสฤตางปติ ผู้เป็นเจ้าแห่งสายน้ำทั้งหลาย โอ้เทวี ทิศตะวันออกและตะวันตกนั้น ระลึกถึงคู่ที่เรียกว่า รุกมินี-ทวิตยะ เป็นเขตแดน

उत्तरेin the north
उत्तरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; दिक्-निर्देशे (in the north)
भास्करसुताthe daughter of Bhāskara (Sun)
भास्करसुता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक) + सुता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भास्करस्य सुता)
दक्षिणेin the south
दक्षिणे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिक्-निर्देशे
सरिताम्of rivers
सरिताम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
पतिःlord; master (ocean)
पतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पूर्वeast
पूर्व:
Adhikarana (Directional location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, अव्ययवत् दिक्-निर्देशे (east)
पश्चिमतःfrom/on the west
पश्चिमतः:
Adhikarana (Directional location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त), दिक्-निर्देशे (from/on the west side)
देविO goddess
देवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
रुक्मिणीRukmiṇī
रुक्मिणी:
Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरुक्मिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (contextual), एकवचन; द्वितयम् इति समासपूर्वपद
द्वितयम्a pair; twofold
द्वितयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वितय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (रुक्मिण्याः द्वितयम् = pair of Rukmiṇī-s)
स्मृतम्is remembered/said
स्मृतम्:
Kriya (Verbal predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) भावे/कर्मणि प्रयोगः: 'is said/remembered'

Skanda (deduced)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Devī/Pārvatī

Scene: A sacred map-like vision of Prabhāsa: north marked by Bhāskarasutā, south by Saritāṃpati, and east-west by the twin Rukmiṇī boundaries; the Goddess is addressed as the narrator indicates the perimeter.

B
Bhāskarasutā
S
Saritāṃpati
R
Rukmiṇī-dvitaya

FAQs

Pilgrimage is guided by remembered sacred markers, turning direction and landscape into supports for dharma and devotion.

The Prabhāsa-kṣetra sacred region, whose borders are described using Bhāskarasutā, Saritāṃpati, and Rukmiṇī-dvitaya.

No ritual is specified; the verse serves as a geographic locator for the tīrtha’s extent.