Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि क्षेमेश्वरमनुत्तमम् । तस्मादुत्तरकोणस्थं कपालेशाग्निगोचरे

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi kṣemeśvaramanuttamam | tasmāduttarakoṇasthaṃ kapāleśāgnigocare

อีศวรตรัสว่า “แล้วแต่จากนั้น โอ้มหาเทวี พึงไปยังพระกษเมศวรอันยอดยิ่งไร้ผู้เสมอ จากที่นั่น สถานนั้นอยู่ ณ มุมทิศเหนือ อยู่ในแนวสายตา/บริเวณของกปาเลศะและอัคนี”

īśvaraḥĪśvara
īśvaraḥ:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन
tataḥthen; thereafter
tataḥ:
Kāla/Anukrama (Temporal/काल)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः—काल/अनन्तर (then/thereafter)
gacchetshould go
gacchet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधि), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
mahādeviO great goddess
mahādevi:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahā-devī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
kṣemeśvaramto Kṣemeśvara
kṣemeśvaram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkṣema-īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
anuttamamunsurpassed; excellent
anuttamam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootan-uttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण—‘kṣemeśvaram’
tasmātfrom there
tasmāt:
Apadana (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Roottasmāt (सर्वनाम-प्रातिपदिक tad)
Formअव्यय; अपादानार्थक (ablatival adverb) ‘from there/from that’
uttarakoṇasthamsituated in the northern corner
uttarakoṇastham:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttara-koṇa-stha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण—(liṅgam/स्थानम् implied) ‘situated in the northern corner’
kapāleśāgnigocarein the region called Kapāleśa-Agni-gocara
kapāleśāgnigocare:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkapāla-īśa-agni-gocara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; अधिकरण—‘in/at Kapāleśa-Agni-gocara’ (place-name)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Kṣemeśvara

Type: kshetra

Listener: Mahādevī (Devī/Pārvatī)

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī on the next pilgrimage stop: a stylized map-like scene with three shrine markers—Kṣemeśvara to the north, with Kapāleśa and an Agni-shrine/fire-altar as reference points.

Ī
Īśvara (Śiva)
M
Mahādevī (Pārvatī)
K
Kṣemeśvara
K
Kapāleśa
A
Agni

FAQs

The Purāṇa frames pilgrimage as a guided journey through a network of sanctified shrines, each with its own saving power.

Kṣemeśvara, located with reference to Kapāleśa and Agni within Prabhāsa Kṣetra.

The prescription is to go and take darśana of Kṣemeśvara; no additional rite is specified here.