Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

प्रख्यातं भुवि देवेशि कलौ भूतेश्वरं स्मृतम् । पुरा द्वापरसंधौ च तत्र भूतानि कोटिशः

prakhyātaṃ bhuvi deveśi kalau bhūteśvaraṃ smṛtam | purā dvāparasaṃdhau ca tatra bhūtāni koṭiśaḥ

โอ้เทวีผู้เป็นนายแห่งเทพทั้งหลาย สถานนี้เลื่องลือไปทั่วแผ่นดิน ในกลียุคถูกระลึกนามว่า “ภูเตศวร” และในกาลโบราณ ณ รอยต่อแห่งทวาปรยุค มีหมู่ภูตนับโกฏิชุมนุมอยู่ที่นั่น

प्रख्यातम्well-known
प्रख्यातम्:
Pratipadya (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootप्र + ख्या (धातु) → प्रख्यात (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय/विशेषण (नाम/लिङ्गम् implied)
भुविon earth
भुवि:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
देवेशिO mistress of the gods
देवेशि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवेशी (प्रातिपदिक) = देव + ईशी
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष-समास (देवानाम् ईशी)
कलौin the Kali age
कलौ:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
भूतेश्वरम्(as) Bhūteśvara
भूतेश्वरम्:
Pratipadya (Predicate nominal/नाम)
TypeNoun
Rootभूतेश्वर (प्रातिपदिक) = भूत + ईश्वर
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/नाम), एकवचन; तत्पुरुष-समास (भूतानाम् ईश्वरः)
स्मृतम्is remembered/called
स्मृतम्:
Kriya (Verbal predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-भाव (is remembered/called)
पुराformerly
पुरा:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb)
द्वापरसन्धौat the Dvāpara junction
द्वापरसन्धौ:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वापरसन्धि (प्रातिपदिक) = द्वापर + सन्धि
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष-समास (द्वापरस्य सन्धिः)
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
भूतानिbeings; spirits
भूतानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन
कोटिशःin crores; by the crore
कोटिशः:
Visheshana (Adverbial qualifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकोटि (प्रातिपदिक) + शस् (तद्धित/अव्ययीभाव-प्रयोग)
Formअव्यय (प्रकार/परिमाणवाचक; -शस् प्रत्ययार्थ)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Bhūteśvara (Kali-yuga name) / Bhūtanātheśvara

Type: kshetra

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Scene: A Śiva shrine at dusk; innumerable bhūtas (Śiva-gaṇas) gather respectfully around the sanctum at a yuga-junction, some fierce, some benign; Śiva’s protective aura dominates, with Devī observing the marvel.

B
Bhūteśvara
K
Kali Yuga
D
Dvāpara-saṃdhi
B
Bhūtas
D
Devī (Deveśī)

FAQs

A tīrtha’s fame spans cosmic time; yuga transitions and divine assemblies mark the enduring sanctity of Śiva’s shrine.

Bhūteśvara/Bhūtanātheśvara shrine in Prabhāsa-kṣetra.

None explicitly; the verse conveys the shrine’s yuga-name and a legendary gathering of bhūtas.