Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 146

ध्रुवाधाराण्यशेषाणि धिष्ण्यानि वरवर्णिनि । भ्राम्यद्रश्मिनिबद्धानि अधो जग्मुः सहस्रशः

dhruvādhārāṇyaśeṣāṇi dhiṣṇyāni varavarṇini | bhrāmyadraśminibaddhāni adho jagmuḥ sahasraśaḥ

โอ้สตรีผู้ผิวพรรณงดงาม สถานีทิพย์ทั้งปวงที่อาศัยธรุวะเป็นหลักรองรับ ถูกผูกพันด้วยรัศมีที่หมุนวน จึงร่วงลงเบื้องล่างนับพัน ๆ

ध्रुवाधाराणिhaving the Pole (Dhruva) as support
ध्रुवाधाराणि:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक) + आधार (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (ध्रुवस्य आधारः), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (धिष्ण्यानि)
अशेषाणिall, without remainder
अशेषाणि:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
धिष्ण्यानिabodes/places (celestial stations)
धिष्ण्यानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधिष्ण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
वरवर्णिनिO fair-complexioned lady
वरवर्णिनि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवरवर्णिनी (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (वरा च सा वर्णिनी), स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
भ्राम्यद्रश्मिनिबद्धानिbound by moving rays
भ्राम्यद्रश्मिनिबद्धानि:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभ्राम्यत् (भ्रम् धातु, शतृ) + रश्मि (प्रातिपदिक) + निबद्ध (नि+बन्ध् धातु, क्त)
Formबहुपद-तत्पुरुषः; ‘भ्राम्यद्-रश्मि’ (भ्राम्यन्ती रश्मिः) इत्युपपदसमास + ‘निबद्ध’ (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (धिष्ण्यानि)
अधोdownwards
अधो:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअधस् (अव्यय)
Formअव्यय, दिशावाचक क्रियाविशेषण
जग्मुःwent
जग्मुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
सहस्रशःby the thousand, in thousands
सहस्रशः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस् (अव्यय)
Formअव्यय, परिमाण/प्रकारवाचक क्रियाविशेषण; ‘by thousands’

Narrator addressing Devī (varavarṇinī)

Tirtha: Prabhāsa Kṣetra

Type: kshetra

Listener: A Devī addressed as varavarṇinī (fair-complexioned lady)

Scene: The fixed Pole as cosmic support; innumerable celestial stations (dhruvādhārāṇi dhiṣṇyāni) appear tethered by spinning rays and then plunge downward in thousands, suggesting a catastrophic loosening of the heavens.

D
Dhruva
D
Dhiṣṇya (celestial stations)
R
Rays of Sūrya (implied)

FAQs

Cosmic order rests on stable supports; when foundational forces are disturbed, even the ‘fixed’ heavens appear to fall—hence the necessity of dharmic regulation.

The māhātmya framework is Prabhāsa-kṣetra; cosmic descriptions amplify the sacred authority and wonder associated with the Prabhāsa tradition.

No ritual prescription is mentioned in this verse.