Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 144

भ्रमता खलु देवेशि सचंद्रग्रहतारकम् । अधोगति महाभागे बभूवाक्षिप्तमाकुलम्

bhramatā khalu deveśi sacaṃdragrahatārakam | adhogati mahābhāge babhūvākṣiptamākulam

โอ้เทวีผู้เป็นเจ้าแห่งเหล่าเทพ เมื่อพระองค์หมุนเวียนอยู่ ท้องฟ้าทั้งผืนพร้อมด้วยพระจันทร์ ดาวเคราะห์ และดาราทั้งหลาย ก็ถูกเหวี่ยงให้สับสนอลหม่าน โอ้ผู้มีบุญยิ่ง ประหนึ่งจะดิ่งลงสู่เบื้องล่าง

भ्रमताwhile wandering
भ्रमता:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), तृतीया विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग सम्भाव्य; अर्थे—‘भ्रमन्/भ्रमता’ = ‘while wandering/when (it) was wandering’
खलुindeed
खलु:
Sambandha/Discourse particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootखलु (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; बलार्थे/निश्चयार्थे
देवेशिO goddess (lady of the gods)
देवेशि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवेशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (8th/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन
with
:
Sahārtha (Accompaniment marker/सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootस (अव्यय)
Formउपसर्गसदृश/सह-अर्थक अव्यय; ‘सह’ अर्थे
चन्द्रmoon
चन्द्र:
Compound member (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
ग्रहplanet
ग्रह:
Compound member (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
तारकम्the (system of) moon, planets, and stars
तारकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतारक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; समाहार-द्वन्द्वः—(चन्द्र + ग्रह + तारक) ‘चन्द्रग्रह-तारकाणि’ इत्यस्य समाहारः
अधोगतिdownward motion
अधोगति:
Karta/State (कर्ता/भाव)
TypeNoun
Rootअधस् + गति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी/अव्ययीभावसदृश-तत्पुरुषः—‘अधः गमनम्’ = downward movement
महाभागेO fortunate lady
महाभागे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभागा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (8th/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन
बभूवbecame/occurred
बभूव:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
आक्षिप्तम्thrown about
आक्षिप्तम्:
Karma/Predicate complement (कर्म/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + क्षिप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
आकुलम्confused, agitated
आकुलम्:
Predicate complement (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (आक्षिप्तम् इत्यस्य)

Narrator addressing Devī (contextual addressee: Deveśī)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: The sky itself seems to tumble: Moon, planets, and stars swirl in confusion as the Sun’s revolution disrupts the celestial order; Devī is addressed directly.

D
Deveśī (Devī)
C
Candra (Moon)
G
Graha (planets)
T
Tārā (stars)

FAQs

Cosmic stability depends on rightful measure; when measure is disturbed, even the heavens tremble.

The astral imagery supports the grandeur of Prabhāsa-kṣetra Māhātmya, where cosmic events are narrated to magnify sacred space.

No ritual prescription is present.