Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 61

ज्ञानयोगसमायुक्ता द्वैताचाररताश्च ये । हंसास्ते साधकाः ख्याताः स्वयमुत्पन्नसंविदः

jñānayogasamāyuktā dvaitācāraratāśca ye | haṃsāste sādhakāḥ khyātāḥ svayamutpannasaṃvidaḥ

ผู้ที่ประกอบพร้อมด้วยญาณโยคะ และยินดีในความประพฤติอันมีวินัยภายใต้ทัศนะทวิภาวะ—ผู้นั้นเลื่องชื่อว่า “หังสะ” สาธกะ ผู้มีญาณทัศนะบังเกิดขึ้นเองจากภายใน

ज्ञानयोगसमायुक्ताःwell-endowed with jñāna-yoga
ज्ञानयोगसमायुक्ताः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootज्ञान (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक) + सम्-आ-युक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तृतीया-तत्पुरुष (ज्ञानयोगेन समायुक्ताः)
द्वैताचाररताःengaged in dualistic conduct
द्वैताचाररताः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootद्वैत (प्रातिपदिक) + आचार (प्रातिपदिक) + रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (द्वैताचारॆ रताः)
and
:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
येwho (those who)
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धबोधक
हंसाः(the) Haṃsa (class)
हंसाः:
Karta (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootहंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; वर्गनाम (a class called Haṃsa)
तेthey/those
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
साधकाःpractitioners
साधकाः:
Karta (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसाधक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ख्याताःare known (as)
ख्याताः:
Kriya (Predicative participle)
TypeVerb
Rootख्या (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग प्रथमा बहुवचन; ‘are known/called’ (लुप्त-भू)
स्वयम्by themselves/spontaneously
स्वयम्:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण/कर्तृवाचक अव्यय (by oneself)
उत्पन्नसंविदःwhose awareness has arisen (spontaneously)
उत्पन्नसंविदः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootउत्पन्न (प्रातिपदिक; उत्-पद् धातोः क्त) + संविद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (उत्पन्ना संवित् येषाम्)

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A serene ascetic (Haṃsa sādhaka) seated near water, a swan motif nearby; he studies a palm-leaf text, then closes eyes as inner light arises—suggesting 'svayam-utpanna saṃvid'.

J
jñānayoga
D
dvaita
H
haṃsa
S
sādhaka

FAQs

A mature sādhana integrates knowledge and disciplined practice, culminating in inner-arising discernment.

Prabhāsa-kṣetra, as a spiritually charged region where higher yogic temperaments are recognized.

No external rite is specified; the prescription is jñāna-yoga allied with regulated conduct (ācāra).