Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

केशवार्चा गृहे यस्य न तिष्ठति महीपते । तस्यान्नं न च भोक्तव्यमभक्ष्येण समं स्मृतम्

keśavārcā gṛhe yasya na tiṣṭhati mahīpate | tasyānnaṃ na ca bhoktavyamabhakṣyeṇa samaṃ smṛtam

ข้าแต่มหาบพิตร ผู้ใดในเรือนมิได้สถาปนาการบูชาเคศวะ อาหารของผู้นั้นไม่ควรรับประทาน เพราะคัมภีร์สมฤติกล่าวว่าเสมอด้วยของต้องห้ามบริโภค

keśavārcāworship of Keśava
keśavārcā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkeśava (प्रातिपदिक) + arcā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (केशवस्य अर्चा)
gṛhein the house
gṛhe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootgṛha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
yasyaof whom/whose
yasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध (relative pronoun)
nanot
na:
Modifier (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
tiṣṭhatiremains/is present
tiṣṭhati:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootsthā (धाातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
mahīpateO king
mahīpate:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahīpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
tasyaof that person
tasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
annamfood
annam:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootanna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन
nanot
na:
Modifier (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
bhoktavyamshould be eaten
bhoktavyam:
Kriya (Obligation/विधेय)
TypeVerb
Rootbhuj (धातु) → bhoktavya (कृत्प्रत्यय)
Formकृत्य-प्रत्यय (तव्यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विधेय-भावः (ought to be eaten)
abhakṣyeṇawith what is inedible
abhakṣyeṇa:
Upamana/Instrument (Comparison/साधन)
TypeNoun
Roota-bhakṣya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
samamequal
samam:
Predicate complement (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तुल्य-विशेषण (as equal)
smṛtamis said/considered
smṛtam:
Kriya (Predication/विधेय)
TypeVerb
Rootsmṛ (धातु) → smṛta (क्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे विधेय (is considered)

Sūta (deduced: Prabhāsa Khaṇḍa māhātmya narration style)

Listener: Mahīpati (king)

Scene: A king is instructed by a sage: one house has a lit Keśava altar with tulasī and lamps; another lacks worship—its food is shown as symbolically darkened, indicating ‘abhakṣya-samatā’.

K
Keśava
V
Viṣṇu/Kṛṣṇa

FAQs

Household life is sanctified by arcā (deity worship); without it, even ordinary acts like eating become spiritually compromised.

No single tīrtha is named; the verse emphasizes Vaiṣṇava domestic worship within the Dwārakā māhātmya context.

Establishing and maintaining Keśava-arcā (worship of Keśava) in one’s home; guidance on avoiding food from a house lacking such worship.