Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 44

नृग उवाच । यद्यस्ति दुष्कृतं किंचित्प्रथमं प्रतिपादय । अनुज्ञातो यमेनैवं कृकलासो भवेति वै । ततो वर्षसहस्राणि कृकलासत्वमाप्तवान्

nṛga uvāca | yadyasti duṣkṛtaṃ kiṃcitprathamaṃ pratipādaya | anujñāto yamenaivaṃ kṛkalāso bhaveti vai | tato varṣasahasrāṇi kṛkalāsatvamāptavān

นฤคะกล่าวว่า “หากมีบาปแม้เพียงเล็กน้อย ก็ขอให้ยกขึ้นมาก่อน” ครั้นยมอนุญาตดังนี้ว่า “จงเป็นกิรกะลาสะ คือจิ้งจกเถิด” แล้วเขาจึงตกอยู่ในภาวะจิ้งจกนับพันปี

नृगःKing Nṛga
नृगः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
यदिif
यदि:
Avyaya (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तार्थक अव्यय (conditional)
अस्तिthere is
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दुष्कृतम्evil deed/demerit
दुष्कृतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदुस्-कृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः
किंचित्some/any (a little)
किंचित्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootकिंचित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितपरिमाणवाचक
प्रथमम्first
प्रथमम्:
Avyaya (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb), अर्थे ‘आदौ’
प्रतिपादयdeclare/explain
प्रतिपादय:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootप्रति-पद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अनुज्ञातःhaving been permitted
अनुज्ञातः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootअनु-ज्ञा (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यमेनby Yama
यमेन:
Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
एवम्thus/in this way
एवम्:
Avyaya (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (manner)
कृकलासःa lizard
कृकलासः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकृकलास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
भवbecome
भव:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Avyaya (Particle)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणसूचक अव्यय
वैindeed
वै:
Avyaya (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/assurance particle)
ततःthen/thereafter
ततः:
Avyaya (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), अर्थे ‘अनन्तरम्’
वर्षसहस्राणिthousands of years
वर्षसहस्राणि:
Karma (Extent/अवधि)
TypeNoun
Rootवर्ष-सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वर्षाणां सहस्राणि)
कृकलासत्वम्lizard-hood (state of being a lizard)
कृकलासत्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकृकलास-त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तद्धितान्त (त्व) भाववाचक; तत्पुरुषः (कृकलासस्य भावः)
आप्तवान्attained/underwent
आप्तवान्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त (perfect participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

Nṛga

Listener: Brāhmaṇas/Ṛṣis

Scene: Nṛga, once a king, chooses sin first; Yama decrees lizardhood. The scene shifts to a massive lizard form—eyes expressive, body heavy—signaling long penance.

N
Nṛga
Y
Yama

FAQs

Even slight wrongdoing can bind one to long suffering; willingly facing demerit first is portrayed as a step toward eventual purification.

The account is situated within Dvārakā Māhātmya; Nṛga’s eventual release is tied to the sanctity of Dvārakā and the Lord’s presence there.

None stated; the verse narrates karmic sanction and its prolonged result.