Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 29

चतुर्थे दिवसे प्राप्ते ततः स्नात्वा शिवा नृप । तदोद्वर्त्तनजं लेपं गृहीत्वा कौतुकात्किल । चतुर्भुजं चकाराऽथ हरवाक्याद्विनायकम्

caturthe divase prāpte tataḥ snātvā śivā nṛpa | tadodvarttanajaṃ lepaṃ gṛhītvā kautukātkila | caturbhujaṃ cakārā'tha haravākyādvināyakam

ครั้นถึงวันที่สี่ ข้าแต่มหาราช พระศิวาได้สรงสนาน แล้วด้วยความใคร่รู้ จึงนำเนื้อแป้งที่เกิดจากการขัดกายมาถือไว้ และตามพระวาจาแห่งหระ ได้ปั้นวินายกะให้มีสี่กร

चतुर्थेon the fourth
चतुर्थे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; ‘on the fourth’ (agreeing with दिवसे)
दिवसेday
दिवसे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिवस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन
प्राप्तेwhen (it) arrived
प्राप्ते:
Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formसप्तमी-सम्बन्धे क्त-प्रत्ययान्त (PPP in locative absolute), पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; ‘when (it) had arrived’
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय (adverb: ‘then/thereupon’)
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootस्ना (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्यय; ‘having bathed’
शिवाŚivā (Pārvatī)
शिवा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; here = Pārvatī
नृपO king
नृप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘that’ (referring to the unguent)
उद्वर्तनजम्produced from the body-rubbing (scrub)
उद्वर्तनजम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्वर्तन (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; तत्पुरुषः (‘born/produced from rubbing/unguent’) विशेषणम् लेपस्य
लेपम्paste / unguent
लेपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलेप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
गृहीत्वाhaving taken
गृहीत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्यय; ‘having taken’
कौतुकात्out of curiosity
कौतुकात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootकौतुक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी एकवचन; ‘out of curiosity/joy’
किलindeed / it is said
किल:
Pramanokti (Reportative/श्रुत्यर्थ)
TypeIndeclinable
Rootकिल (अव्यय)
Formपादपूरण/श्रुत्यर्थक-अव्यय (particle: ‘indeed/it is said’)
चतुर्भुजम्four-armed
चतुर्भुजम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + भुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; द्विगु-समासः (‘four-armed’) विशेषणम् विनायकम्
चकारshe made
चकार:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अथthen
अथ:
Kriya-anukrama (Sequence/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (particle: ‘then/now’)
हरवाक्यात्from Hara’s word (instruction)
हरवाक्यात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘of Hara’ + ‘word’)
विनायकम्Vināyaka (Gaṇeśa)
विनायकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविनायक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन

Narrator (addressing a King)

Tirtha: Arbuda-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Listener: Nṛpa (King)

Scene: On the fourth day, Devī completes her bath; from the fragrant paste formed by rubbing the body, she molds a four-armed Vināyaka, following Śiva’s instruction—an intimate, miraculous act of creation.

P
Pārvatī (Śivā)
Ś
Śiva (Hara)
V
Vināyaka
K
King (listener, unspecified)

FAQs

Auspicious forms arise from purity and divine instruction—Śivā’s act becomes a cosmic institution (Vināyaka).

The verse sits in the Arbuda-khaṇḍa (Mount Arbuda sacred region) but does not explicitly praise a named tīrtha in this line.

Snāna (bathing) and udvartana (rubbing the body producing a paste/unguent) are described as the immediate actions preceding Vināyaka’s formation.