Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

कैलासं पर्वतश्रेष्ठं जगाम सुरपूजितः । दग्धे मनोभवे भार्या रतिरस्य पतिव्रता । व्यलपत्करुणं दीना पतिशोकपरि प्लुता

kailāsaṃ parvataśreṣṭhaṃ jagāma surapūjitaḥ | dagdhe manobhave bhāryā ratirasya pativratā | vyalapatkaruṇaṃ dīnā patiśokapari plutā

ทรงเป็นที่สักการะของเหล่าเทวะแล้วเสด็จไปยังไกรลาส ภูผาผู้ประเสริฐ ครั้นมโนภวะ (กามเทพ) ถูกเผาไหม้ รตีผู้เป็นภรรยาผู้ซื่อสัตย์ต่อสามี ก็ร่ำไห้คร่ำครวญอย่างน่าเวทนา อ่อนแรงและท่วมท้นด้วยความโศกถึงสวามี

कैलासम्Kailāsa (mountain)
कैलासम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकैलास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
पर्वतश्रेष्ठम्the best of mountains
पर्वतश्रेष्ठम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपर्वत-श्रेष्ठ (प्रातिपदिक; पर्वत + श्रेष्ठ)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पर्वतानां श्रेष्ठः)
जगामwent
जगाम:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
सुरपूजितःworshipped by the gods
सुरपूजितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसुर-पूजित (प्रातिपदिक; सुर + पूजित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘पूज्’ धातोः; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुरैः पूजितः)
दग्धेwhen (he) was burnt
दग्धे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदग्ध (प्रातिपदिक; दह् धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
मनोभवेin Manobhava (Kāma)
मनोभवे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमनो-भव (प्रातिपदिक; मनस् + भव)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मनसः भवः = कामः)
भार्याwife
भार्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
रतिःRati
रतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अस्यof him
अस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
पतिव्रताdevoted to her husband
पतिव्रता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपति-व्रता (प्रातिपदिक; पति + व्रता)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पतेः व्रता)
व्यलपत्lamented
व्यलपत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-लप् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
करुणम्piteously
करुणम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकरुण (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण (adverbial accusative usage)
दीनाwretched, distressed
दीना:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पतिशोकपरिप्लुताoverwhelmed by grief for her husband
पतिशोकपरिप्लुता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपति-शोक-परि-प्लुता (प्रातिपदिक; पति + शोक + परि + प्लुता)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘प्लु’/‘प्लव्’ (to be flooded) भावे; समासः—तत्पुरुष-श्रृङ्खला (पतिशोकैः परिप्लुता)

Sūta (deduced: Prabhāsakhaṇḍa narrative style)

Tirtha: Kailāsa

Type: peak

Listener: King

Scene: Śiva, honored by the gods, returns to radiant Kailāsa. Below, Rati—pativratā and shattered—cries out in helpless sorrow, her lament echoing against the snowy peaks.

K
Kailāsa
Ś
Śiva
M
Manobhava (Kāma)
R
Rati
D
Devas

FAQs

Desire’s downfall has cosmic consequences; the Purāṇa also acknowledges the human-like sorrow that follows even mythic events.

Kailāsa is named as the supreme mountain abode associated with Śiva.

None; the verse turns from the act to its emotional aftermath.