Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

व्याघ्र उवाच । किं वृथा रुद्यते धेनो मां प्राप्य न हि जीवितम् । विद्यते कस्यचिन्मूर्खे स्मरेष्टां देवतां ततः

vyāghra uvāca | kiṃ vṛthā rudyate dheno māṃ prāpya na hi jīvitam | vidyate kasyacinmūrkhe smareṣṭāṃ devatāṃ tataḥ

เสือกล่าวว่า “โอ้แม่โค เหตุใดจึงร่ำไห้เปล่าประโยชน์ เมื่อมาถึงเราแล้ว ชีวิตย่อมไม่เหลืออยู่เลย เจ้าผู้เขลา หากมีที่พึ่งใด ก็จงระลึกถึงอิษฏเทวะของเจ้าเถิด”

व्याघ्रःthe tiger
व्याघ्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
किम्why?
किम्:
Sambandha (Interrogative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोग (interrogative particle; neuter acc. sg used adverbially)
वृथाin vain
वृथा:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवृथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: in vain)
रुद्यतेdo you cry / is crying done
रुद्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive: ‘is cried’)
धेनोO cow
धेनो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; द्वितीया (2nd), एकवचन
प्राप्यhaving met (me)
प्राप्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootप्र-आप् (धातु) → प्राप्य (ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); ‘having reached/after meeting’
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध/negation)
हिindeed
हि:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निश्चय/indeed)
जीवितम्life, survival
जीवितम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अस्ति-लोपे (elliptic ‘there is’)
विद्यतेexists
विद्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
कस्यचित्of anyone
कस्यचित्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite)
मूर्खेO fool
मूर्खे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमूर्ख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन
स्मरremember
स्मर:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद
इष्टाम्desired, chosen
इष्टाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइष्ट (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (देवताम्)
देवताम्deity
देवताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
ततःtherefore/then
ततः:
Sambandha (Consequence/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (तस्मात्/thereafter, therefore)

Vyāghra (Tiger)

Tirtha: Arbuda (contextual)

Type: kshetra

Scene: The tiger speaks with harsh certainty, fangs visible, mocking the cow’s hope; the cow stands trembling yet attentive, the forest framing a moral confrontation.

V
Vyāghra (tiger)
D
Dhenū (cow)
I
iṣṭa-devatā (chosen deity)

FAQs

In mortality’s shadow, remembrance of one’s chosen deity and inner resolve become central—yet dharma must still be acted, not merely invoked.

No specific tīrtha is named; the Arbuda setting forms the sacred backdrop for the moral dialogue.

A mental act is implied: smaraṇa (remembrance) of one’s iṣṭa-devatā.