Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 39

एकादश्यां महाराज जागरं यः सदा नृप । करिष्यति निराहारो हृषीकेशाग्रतः स्थितः । स यास्यति परं स्थानं दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि

ekādaśyāṃ mahārāja jāgaraṃ yaḥ sadā nṛpa | kariṣyati nirāhāro hṛṣīkeśāgrataḥ sthitaḥ | sa yāsyati paraṃ sthānaṃ durllabhaṃ tridaśairapi

ข้าแต่มหาราช ในวันเอกาทศี ผู้ใดอดอาหารและทำชาครัน (ตื่นเฝ้า) อยู่เสมอ โดยยืนอยู่เบื้องหน้าพระหฤษีเกศ ผู้นั้นจักถึงสถานอันสูงสุด ซึ่งแม้เหล่าเทวะก็ยากจะบรรลุ

ekādaśyāmon Ekādaśī
ekādaśyām:
Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootekādaśī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
mahā-rājaO great king
mahā-rāja:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + rāja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; कर्मधारयः (महान् राजा)
jāgaramvigil (wakefulness)
jāgaram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootjāgara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘जागर’ = जागरणम् (keeping vigil)
yaḥwho
yaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम
sadāalways
sadā:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
nṛpaO king
nṛpa:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
kariṣyatiwill do/perform
kariṣyati:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formलृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
nir-āhāraḥfasting (without food)
nir-āhāraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootnir (उपसर्ग) + āhāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (आहार-रहितः)
hṛṣīkeśa-agrataḥin front of Hṛṣīkeśa
hṛṣīkeśa-agrataḥ:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roothṛṣīkeśa (प्रातिपदिक) + agrataḥ (अव्यय/प्रातिपदिक-निष्पन्न)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place); अव्ययीभावः (हृषीकेशस्य अग्रतः)
sthitaḥstanding
sthitaḥ:
Karta (Subject complement/कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootsthā (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्थित’ = standing/remaining
saḥhe
saḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
yāsyatiwill go/attain
yāsyati:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootyā (धातु)
Formलृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
paramsupreme
param:
Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to sthānam)
sthānamabode/place
sthānam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsthāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
durllabhamhard to obtain
durllabham:
Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdur (उपसर्ग/निपात) + labha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नञ्/दुर्-तत्पुरुषः (दुर्लभम् = hard to obtain)
tridaśaiḥby the gods
tridaśaiḥ:
Karaṇa/Agent-comparison (Instrumental/तृतीया)
TypeNoun
Roottridaśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
apieven
api:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसम्भावना/अपि-कारक-अव्यय (particle: even/also)

Unnamed Purāṇic narrator (contextual speaker within Prabhāsa Khaṇḍa)

Tirtha: Hṛṣīkeśa (Arbuda)

Type: kshetra

Listener: Mahārāja / Arbuda king

Scene: Night at the temple: a devotee stands fasting before Hṛṣīkeśa, keeping vigil with lamps, chanting, and unwavering focus; the sky suggests the passage of hours until dawn, with a vision of the supreme abode.

E
Ekādaśī
H
Hṛṣīkeśa
T
Tridaśa (Devas)
P
Paramam Sthānam

FAQs

Disciplined observance—fasting and vigil—performed with focused presence before the deity is exalted as a direct path to the highest goal.

The shrine/locale of Hṛṣīkeśa in the Arbuda section.

Ekādaśī upavāsa (fasting) together with jāgaraṇa (night vigil) before Hṛṣīkeśa.