Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

अवतीर्णस्य भूपृष्ठे देवकार्येण केनचित् । वाजिवक्त्रधरा प्रोक्ता यद्येषा मम कांतया

avatīrṇasya bhūpṛṣṭhe devakāryeṇa kenacit | vājivaktradharā proktā yadyeṣā mama kāṃtayā

เมื่อเราลงอวตารสู่พื้นพิภพด้วยเหตุแห่งกิจของเทวะประการใด หากเพราะนางผู้เป็นที่รักของเรา นางนี้ถูกกล่าวว่า ‘ผู้ทรงพักตร์ม้า’…

अवतीर्णस्यof (one) descended/incarnated
अवतीर्णस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootअव + तॄ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्तः (PPP) ‘अवतीर्ण’; पुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; (कस्य? अवतीर्णस्य); English: genitive singular participle
भूपृष्ठेon the earth’s surface
भूपृष्ठे:
Adhikarana (Location)
TypeNoun
Rootभू + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (भूः पृष्ठम्); English: locative singular
देवकार्येणby/for a divine task
देवकार्येण:
Karana/Hetu (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootदेव + कार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (करण/हेतु), एकवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां कार्यम्); English: instrumental singular
केनचित्by someone; by some (means)
केनचित्:
Karana (Instrument/Agent in passive sense)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अनिश्चितार्थकः (‘some’); English: instrumental singular ‘by someone/something’
वाजिवक्त्रधराshe who bears a horse-face
वाजिवक्त्रधरा:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootवाजि + वक्त्र + धरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः (वाजेः वक्त्रम्) इति षष्ठी-तत्पुरुषः + धरा ‘धारयन्ती’ इति; समस्तं ‘वाजिवक्त्रं धरति’ (उपपद-तत्पुरुष/बहुव्रीहिसदृशः), व्यवहारतः तत्पुरुषः; English: fem. nom. sg
प्रोक्ताis called; was said
प्रोक्ता:
Kriya (Predicate/State)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्तः (PPP) ‘प्रोक्त’; स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; English: PPP, fem. nom. sg ‘is said/called’
यदिif
यदि:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्त-सम्बन्धक-अव्ययम्; English: conditional conjunction
एषाthis (she)
एषा:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; English: nominative singular
ममmy
मम:
Sambandha (Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; English: genitive singular
कान्तयाby (my) beloved/wife
कान्तया:
Karana (Instrument/Agent)
TypeNoun
Rootकान्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (करण/सह), एकवचनम्; English: instrumental singular

Keśava/Divine figure (continuing first-person narrative)

Type: kshetra

Scene: The Lord speaks of his descent to earth for a divine mission, explaining that the ‘horse-faced’ description arises due to connection with his beloved—hinting at a hidden backstory.

A
avatāra (descent)
D
devakārya (divine mission)
K
kāntā (beloved/consort)
V
vājivaktradharā

FAQs

Purāṇic narratives often link bodily marks and epithets to divine missions and karmic causality, framing suffering within a larger sacred purpose.

Not identifiable from this single verse; it is embedded in a Tīrthamāhātmya chapter.

None; the verse provides mythic explanation and conditional statement.