Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

त्रिःपरिकम्य तं देवमष्टांगं प्रणतौ हरिम् । दृष्टवन्तौ च पादांते संनिविष्टां समुद्रजाम्

triḥparikamya taṃ devamaṣṭāṃgaṃ praṇatau harim | dṛṣṭavantau ca pādāṃte saṃniviṣṭāṃ samudrajām

ครั้นเวียนประทักษิณรอบองค์เทพนั้นสามรอบ แล้วกราบนมัสการพระหริด้วยอัษฏางคประณาม เขาทั้งสองได้เห็นพระศรีลักษมี ธิดาแห่งมหาสมุทร ประทับนั่งอยู่ ณ ปลายพระบาทของพระองค์

त्रिःthrice
त्रिः:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootत्रिस् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb): ‘त्रिवारम्’
परिकम्यhaving circumambulated
परिकम्य:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
TypeVerb
Rootपरि√क्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपदी; ‘परिक्रम्य’ = having circumambulated
तम्him/that (one)
तम्:
Karman (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन
देवम्the god
देवम्:
Karman (Object; apposition to ‘tam’)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अष्टाङ्गम्with eight limbs (prostration)
अष्टाङ्गम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअष्ट + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (संख्यापूर्वक/निर्धारण): ‘अष्टान्यङ्गानि यस्य/यत्र’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (to ‘praṇatau’)
प्रणतौin prostration
प्रणतौ:
Adhikaraṇa (Locative circumstance)
TypeNoun
Rootप्रणति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; ‘प्रणतौ’ = in/with prostration
हरिम्Hari (Vishnu)
हरिम्:
Karman (Object; apposition to ‘tam devam’)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दृष्टवन्तौthe two (of them) saw
दृष्टवन्तौ:
Karta (Subject)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) + वत् (प्रत्यय)
Formकृत्-प्रत्ययान्त (क्तवत्/क्तवतु), भूतकालिक-विशेषण (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; कर्तरि प्रयोगः—‘they (two) saw’
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/coordination particle)
पादान्तेat the feet/end of the feet
पादान्ते:
Adhikaraṇa (Location)
TypeNoun
Rootपाद + अन्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध): पादस्य अन्तः; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
संनिविष्टाम्seated
संनिविष्टाम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeVerb
Rootसम्+नि√विश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘seated/placed’ (qualifies ‘samudrajām’)
समुद्रजाम्the sea-born lady (Lakshmi)
समुद्रजाम्:
Karman (Object of ‘dṛṣṭavantau’)
TypeNoun
Rootसमुद्र + जा (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: समुद्रात् जाता; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Narrator

Type: kshetra

Scene: Two visitors complete three circumambulations and fall in aṣṭāṅga prostration before Hari; at the Lord’s feet sits Lakṣmī, ocean-born, serene and radiant, anchoring the composition at the pādānta.

H
Hari (Viṣṇu)
S
Samudrajā (Lakṣmī)
G
Garuḍa (implied)
N
Nārada (implied)

FAQs

Proper worship is embodied: circumambulation, full prostration, and reverent seeing—leading to recognition of the Lord with Śrī (prosperity and grace).

The tīrtha where Hari is worshipped as jalaśāyī Janārdana, with Śrī seated at His feet.

Perform three circumambulations (triḥ-parikramā) and aṣṭāṅga-praṇāma (eight-limbed prostration) to Hari.