Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 47

भूयो यदि दिवेशानामाधिपत्यं प्रवांछसि । अपि मन्दोऽपि मूर्खोऽपि क्रियाहीनोऽपि वा द्विजः । नावज्ञेयो बुधैः क्वापि लोकद्वय मभीप्सुभिः

bhūyo yadi diveśānāmādhipatyaṃ pravāṃchasi | api mando'pi mūrkho'pi kriyāhīno'pi vā dvijaḥ | nāvajñeyo budhaiḥ kvāpi lokadvaya mabhīpsubhiḥ

“หากท่านปรารถนาจะได้อำนาจเป็นใหญ่เหนือเหล่าเทวะอีกครั้ง จงรู้เถิดว่า แม้พราหมณ์จะทึบ ปัญญาน้อย โง่เขลา หรือขาดการประกอบพิธีกรรมก็ตาม บัณฑิตผู้มุ่งประโยชน์ในสองโลก ย่อมไม่ควรดูหมิ่นเขา ณ ที่ใดเลย”

भूयःagain/further
भूयः:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय/क्रियाविशेषण)
Formअव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (again/further)
यदिif
यदि:
Hetu/Śarta (Condition marker/शर्त)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तसूचक (conditional particle: if)
दिवेशानाम्of the lords of heaven (gods)
दिवेशानाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदिव + ईश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दिवः ईशाः); षष्ठी, बहुवचन, पुल्लिङ्ग
आधिपत्यम्sovereignty
आधिपत्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआधिपत्य (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
प्रवाञ्छसिyou desire
प्रवाञ्छसि:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वाञ्छ् (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अपिeven
अपि:
Sambandha-bodhaka (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-भाव (even/also)
मन्दःdull
मन्दः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषणम् (of dvijaḥ)
अपिeven
अपि:
Sambandha-bodhaka (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-भाव (even)
मूर्खःfoolish
मूर्खः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमूर्ख (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषणम्
अपिeven
अपि:
Sambandha-bodhaka (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-भाव (even)
क्रियाहीनःdevoid of rites/actions
क्रियाहीनः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रिया + हीन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (क्रियायाः हीनः); प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषणम्
अपिeven
अपि:
Sambandha-bodhaka (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-भाव (even)
वाor
वा:
Sambandha-bodhaka (Disjunction/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive: or)
द्विजःa Brahmin (twice-born)
द्विजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग
not
:
Pratiṣedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
अवज्ञेयःto be disrespected
अवज्ञेयः:
Vidheyaviśeṣaṇa (Predicate qualifier/विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootअव + ज्ञा (धातु) + णीयत् (कृदन्त) अवज्ञेय
Formणीयत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/passive potential: ‘to be despised’); प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग; विधेय-विशेषणम् (predicate adjective of dvijaḥ)
बुधैःby the wise
बुधैः:
Kartr̥/Agent (in passive sense)/कर्तृ (करणेन)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन, पुल्लिङ्ग
क्वापिanywhere
क्वापि:
Deśa-adhikaraṇa (Locative adverbial/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय) + अपि (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (indefinite locative adverb: anywhere)
लोकद्वयम्the two worlds
लोकद्वयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलोक + द्वय (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (द्वौ लोकौ); द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
अभीप्सुभिःby those desiring
अभीप्सुभिः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि + ईप्सु (प्रातिपदिक; desiderative agent noun)
Formतृतीया, बहुवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषणम् (of budhaiḥ: ‘by wise who desire…’)

Vālakhilya sages (munis)

Type: kshetra

Scene: The brāhmaṇas deliver a firm, expansive teaching to Indra: if he seeks regained sovereignty, he must never despise a brāhmaṇa—even if dull, ignorant, or ritually inactive; Indra listens bowed, chastened.

I
Indra (Śakra)
B
Brāhmaṇa (Dvija)
T
The two worlds (lokadvaya)

FAQs

Reverence toward brāhmaṇas is a pillar of dharma; contempt destroys merit and blocks prosperity in this world and the next.

The broader passage is a Tīrthamāhātmya connected with a kuṇḍa and a liṅga; this verse itself stresses dharmic conduct as the prerequisite for divine status.

No specific rite is prescribed; it frames a moral discipline (non-contempt) as necessary for regaining heavenly sovereignty.