Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 45

एवमुक्त्वाथ तेषां तं सहस्राक्षं भयातुरम् । दर्शयामास दक्षस्तु विनयावनतं स्थितम्

evamuktvātha teṣāṃ taṃ sahasrākṣaṃ bhayāturam | darśayāmāsa dakṣastu vinayāvanataṃ sthitam

ครั้นกล่าวดังนั้นแล้ว ทักษะได้ชี้ให้พวกเขาเห็นท้าวสหัสรเนตร (อินทร์) ผู้หวาดหวั่นด้วยความกลัว ยืนอยู่ ณ ที่นั้นด้วยความนอบน้อมก้มศีรษะลง

एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb: ‘thus’)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया (having said)
अथthen
अथ:
Sambandha-bodhaka (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (particle: then/now)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; सर्वनाम (of them)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन, पुल्लिङ्ग; सर्वनाम (him)
सहस्राक्षम्the thousand-eyed (Indra)
सहस्राक्षम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसहस्र + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (बहुव्रीहिवत् उपाधि-प्रयोगः ‘सहस्राणि अक्षाणि यस्य’); द्वितीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग
भयातुरम्distressed with fear
भयातुरम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभय + आतुर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (भयेन आतुरः); द्वितीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषणम् (qualifying sahasrākṣam)
दर्शयामासshowed
दर्शयामास:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) caus. दर्शय + आमास (लिट्-परस्मैपद)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; कारणे (causative sense: ‘caused to see/showed’)
दक्षःDakṣa
दक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन, पुल्लिङ्ग; कर्तृपद
तुindeed/but
तु:
Sambandha-bodhaka (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (particle: but/indeed)
विनयावनतम्bowed down in humility
विनयावनतम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविनय + अवनत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (विनयेन अवनतः); द्वितीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषणम् (qualifying ‘tam/sahasrākṣam’)
स्थितम्standing
स्थितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (क्त-प्रत्यय) स्थित (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); द्वितीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषणम् (standing/being)

Narrator (contextual; not explicitly named in verse)

Type: kshetra

Scene: Dakṣa, after speaking, reveals Indra (Sahasrākṣa) standing aside, visibly shaken, hands lowered or joined, head bowed in humility before a group of brāhmaṇas/sages.

D
Dakṣa
S
Sahasrākṣa (Indra)

FAQs

Even the mighty must bow to dharma; humility and accountability enable reconciliation and the return of auspicious order.

No explicit tīrtha is mentioned in this verse.

No ritual instruction; it narrates a moment of submission and restoration following ritual conflict.