Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 32

उपविष्टस्ततः सार्धं सर्वैर्भृत्यैर्बुभुक्षितैः । श्रमार्तैर्विस्मयाविष्टैः कृते तस्य द्विजोत्तमाः

upaviṣṭastataḥ sārdhaṃ sarvairbhṛtyairbubhukṣitaiḥ | śramārtairvismayāviṣṭaiḥ kṛte tasya dvijottamāḥ

แล้วเขาก็นั่งลงพร้อมกับบริวารทั้งหมด—ผู้หิวโหย อ่อนล้าจากความเพียร และตะลึงด้วยความพิศวง—ขณะนั้นพราหมณ์ผู้ประเสริฐ (ทวิชะ) ก็เริ่มจัดเตรียมสิ่งต่าง ๆ เพื่อเขา

उपविष्टः(he) seated
उपविष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootउप-विश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूतकर्मणि/भूतकालिक-विशेषण); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः ‘उपविष्टः’ = seated
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण)
सार्धम्together with
सार्धम्:
Sahakaraka (Accompaniment/सह)
TypeIndeclinable
Rootsārdha (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (सह-अर्थे) = together with
सर्वैःwith all
सर्वैः:
Sahakaraka (Accompaniment/सह)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् ‘भृत्यैः’
भृत्यैःservants
भृत्यैः:
Sahakaraka (Accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootbhṛtya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, बहुवचन
बुभुक्षितैःhungry
बुभुक्षितैः:
Sahakaraka (Accompaniment/सह)
TypeAdjective
Rootबुभुक्ष् (धातु) → bubhukṣita (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् ‘भृत्यैः’ = hungry
श्रमार्तैःwearied; distressed by fatigue
श्रमार्तैः:
Sahakaraka (Accompaniment/सह)
TypeAdjective
Rootśrama (प्रातिपदिक) + ārta (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (तृतीया/हेतु-भाव): ‘श्रम-आर्त’ = afflicted by fatigue; पुंलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् ‘भृत्यैः’
विस्मयाविष्टैःastonished
विस्मयाविष्टैः:
Sahakaraka (Accompaniment/सह)
TypeAdjective
Rootvismaya (प्रातिपदिक) + āviṣṭa (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (तृतीया/हेतु-भाव): ‘विस्मय-आविष्ट’ = possessed by wonder; क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् ‘भृत्यैः’
कृतेwhen it was done; after it was done
कृते:
Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु) → kṛta (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचन (नपुंसक/पुं) ‘कृते’ = when done/after being done; लोके ‘कृते’ इति अव्ययवत् (काले)
तस्यof him; of that
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुं/नपुंसक; षष्ठी विभक्ति, एकवचन
द्विजोत्तमाःthe best brāhmaṇas
द्विजोत्तमाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध): ‘द्विजानाम् उत्तमाः’; पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

Narrator (Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa)

Type: kshetra

Scene: A weary group of attendants sits with the sage, visibly hungry and travel-worn, while brāhmaṇas bustle nearby arranging vessels, seats, and offerings for a forthcoming meal/rite.

D
dvijottama (brāhmaṇas)
B
bhṛtya (attendants)

FAQs

It highlights dharma through orderly hospitality and service—care for guests and companions even amid fatigue.

This verse sits within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya framework, but the specific tīrtha name is not stated in this snippet.

No explicit ritual is prescribed here; it sets the narrative scene of receiving and serving with proper arrangements.