Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

ततः स चिंतयामास यद्येषा भीममंदिरे । याति तन्मुच्यते कष्टाद्वनवाससमुद्भवात्

tataḥ sa ciṃtayāmāsa yadyeṣā bhīmamaṃdire | yāti tanmucyate kaṣṭādvanavāsasamudbhavāt

แล้วเขาครุ่นคิดว่า “หากนางไปยังพระราชวังของภีมะ นางจักพ้นจากความลำบากที่เกิดจากการพำนักในป่านี้”

ततःthen, thereafter
ततः:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
Formअव्यय; अपादानार्थक/क्रमसूचक (from that/then)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
चिन्तयामासthought, reflected
चिन्तयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formलिट् (परिप्रास/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्; ‘चिन्तयामास’ = चिन्तितवान्
यदिif
यदि:
Sambandha (Clause linker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तसूचक (conditional particle)
एषाthis woman, she
एषा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
भीममन्दिरेin Bhīma’s palace/house
भीममन्दिरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभीम (प्रातिपदिक) + मन्दिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (भीमस्य मन्दिरम्)
यातिgoes
याति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
तत्then
तत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; तर्हि/तदा इत्यर्थे (correlative ‘then’)
मुच्यतेis freed, is released
मुच्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is released)
कष्टात्from hardship
कष्टात्:
Apadana (Source/from/अपादान)
TypeNoun
Rootकष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
वनवाससमुद्भवात्arising from living in the forest
वनवाससमुद्भवात्:
Apadana (Source qualifier/अपादानविशेषण)
TypeAdjective
Rootवन (प्रातिपदिक) + वास (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (वनवासात् समुद्भवः)

Narrator (contextual Purāṇic narration; specific speaker not explicit in this snippet)

Tirtha: कुण्डिन (कथानक-नगर)

Type: kshetra

Scene: वन में बैठा नल चिंतन करता है—दूर कल्पना में कुण्डिन का राजभवन/भीम का गृह; दमयन्ती थकी हुई; नल के मुख पर चिंता और निर्णय की छाया।

N
Nala
D
Damayantī
B
Bhīma

FAQs

Even amid suffering, one should seek the righteous path that protects the innocent and reduces their hardship.

The broader chapter belongs to Tīrthamāhātmya and later connects the narrative to Hāṭakeśvara Kṣetra; this verse itself is part of the Nala–Damayantī episode leading into that sacred geography.

None is stated in this verse; it is narrative and ethical in focus.