Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11
Devanagari script
प्रत्यूषे चापि सोत्थाय यावत्पश्यति भाभिनी । तावत्पश्यतिशून्यं स्वं पार्श्वं यत्र नलः स्थितः
Transliteration
pratyūṣe cāpi sotthāya yāvatpaśyati bhābhinī | tāvatpaśyatiśūnyaṃ svaṃ pārśvaṃ yatra nalaḥ sthitaḥ
Translation
ครั้นรุ่งอรุณ เมื่อสตรีผู้เปล่งรัศมีนั้นตื่นขึ้นและมองไปรอบ ๆ นางก็เห็นว่าที่ข้างกาย—ซึ่งนละเคยอยู่—ว่างเปล่า
Word by Word
प्रत्यूषेat dawn
प्रत्यूषे:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रत्यूष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-भाव (also/even)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
Kriya (Gerundial prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootउत्-स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); उत्+स्था
यावत्as long as, until
यावत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय; यावत्तावत्-सम्बन्धे (as long as/until)
पश्यतिsees
पश्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
भामिनीthe lady (Damayantī)
भामिनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभामिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तावत्then, for that long
तावत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय; यावत्तावत्-सम्बन्धे (so long/then)
पश्यतिsees
पश्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
शून्यम्empty
शून्यम्:
Karma (Qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootशून्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पार्श्वम्’ इत्यस्य विशेषणम्
स्वम्her own
स्वम्:
Karma (Qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पार्श्वम्’ इत्यस्य विशेषणम्
पार्श्वम्side, vicinity
पार्श्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
Sambandha (Relative adverb/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-सम्बन्ध (where)
नलःNala
नलः:
Karta (Subject of relative clause/कर्ता)
TypeNoun
Rootनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्थितःwas standing/was present
स्थितः:
Kriya (State/क्रिया-भाव)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्थितः’ = स्थितवान्/आसीत्
Speaker
Narrator (contextual Purāṇic narration; specific speaker not explicit in this snippet)
Visual Art Cues
Scene: उषाकाल; दमयन्ती उठकर चारों ओर देखती है—उसके पास की भूमि रिक्त; ओस से भीगी घास, हल्का कुहासा; उसके चेहरे पर विस्मय और भय।
Characters & Entities
D
DamayantīN
NalaFAQs
Life’s turns can be sudden; dharma is tested in moments of loss, calling for steadiness and faith.
The verse is part of the chapter’s narrative framework within Tīrthamāhātmya that later connects to Hāṭakeśvara Kṣetra.
None in this verse.