Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

वैशाख्यां यो नरस्तत्र कृत्वा श्राद्धं समाहितः । ततः पश्यति देवेशं महाकाल इति स्मृतम् । पूजयेद्दक्षिणां मूर्तिं समाश्रित्य द्विजोत्तमाः

vaiśākhyāṃ yo narastatra kṛtvā śrāddhaṃ samāhitaḥ | tataḥ paśyati deveśaṃ mahākāla iti smṛtam | pūjayeddakṣiṇāṃ mūrtiṃ samāśritya dvijottamāḥ

ผู้ใดในเดือนไวศาขะ กระทำศราทธะ ณ ที่นั้นด้วยจิตตั้งมั่น ครั้นแล้วจักได้เฝ้าทัศนาองค์จอมเทพ ผู้เป็นที่ระลึกนามว่า ‘มหากาล’ โอ้ทวิชผู้ประเสริฐ พึงอาศัยรูปที่หันสู่ทิศใต้แล้วบูชานั้นเถิด

वैशाख्याम्in (the month of) Vaiśākha
वैशाख्याम्:
Adhikarana (Time locus/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootवैशाखी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; मास/तिथि-निर्देशे ‘in Vaiśākha (month)’
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Place locus/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक): ‘there’
कृत्वाhaving performed
कृत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त/absolutive)
Formक्त्वान्त (अव्ययभाव/gerund): ‘having done’
श्राद्धम्śrāddha rite
श्राद्धम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
समाहितःcomposed, attentive
समाहितः:
Karta-visheshana (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + धा (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त/ppp: ‘collected, attentive’
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण): ‘then/thereupon’
पश्यतिsees
पश्यति:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
देवेशम्the Lord of gods
देवेशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘देवानाम् ईशः’
महाकालम्Mahākāla
महाकालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहाकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय (नाम): ‘महान् कालः’ (proper name)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/इत्यर्थ)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण/quotative particle): ‘thus’
स्मृतम्is called, is known as
स्मृतम्:
Kriya (Predicative/क्रियार्थ)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/ppp), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘is called/remembered’ (impersonal)
पूजयेत्should worship
पूजयेत्:
Kriya (Injunctive/vidhi/क्रिया)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधि), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
दक्षिणाम्southern/right-side
दक्षिणाम्:
Karma-visheshana (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (agreeing with ‘मूर्तिम्’)
मूर्तिम्form, image
मूर्तिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
समाश्रित्यhaving resorted to
समाश्रित्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + श्रि (धातु) + ल्यप् (क्त्वार्थ/absolutive)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): ‘having resorted to/approaching’
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana/Addressed (Vocative sense/सम्बोधनार्थ)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘द्विजानाम् उत्तमाः’ (vocative sense)

Sūta

Tirtha: Ujjayinī—Mahākāla

Type: kshetra

Listener: dvijottamāḥ (addressed)

Scene: A pilgrim in Vaiśākha performs śrāddha offerings with calm concentration near the sacred precinct, then proceeds to behold Mahākāla and worship the southern-facing form (Dakṣiṇāmūrti aspect) with folded hands and lamps.

V
Vaiśākha
Ś
Śrāddha
M
Mahākāla
U
Ujjayinī

FAQs

Ancestral duty (śrāddha) performed at a Śiva-kṣetra, with concentration and devotion, becomes a direct means to divine vision and grace.

Ujjayinī (Ujjain), centered on the worship and vision of Mahākāla.

Perform śrāddha in Vaiśākha at Ujjayinī with a focused mind, and worship the south-facing form (dakṣiṇā mūrti).