Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

अथ ते राक्षसाः सर्वे किंचिच्छिद्रमवेक्ष्य च । विविशुर्यज्ञवाटं तं प्रसर्पन्तः समंततः

Transliteration

atha te rākṣasāḥ sarve kiṃcicchidramavekṣya ca | viviśuryajñavāṭaṃ taṃ prasarpantaḥ samaṃtataḥ

Translation

แล้วรากษสเหล่านั้นทั้งหมด ครั้นเห็นช่องว่างเพียงน้อย ก็เลื้อยคลานเข้ามายังลานยัญญะนั้น แทรกซึมจากทุกทิศทุกทาง

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनुक्रमसूचक (then)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• राक्षसाः: demons
• राक्षसाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ते इति अप्पोजिशन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; राक्षसाः इति विशेषणम्

• किंचित्: some/slight
• किंचित्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: किंचित् (सर्वनाम/अव्ययप्राय)
• Form: अनिश्चितपरिमाणवाचक; नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; छिद्रम् इति विशेषणम्

• छिद्रम्: a gap/opening
• छिद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अवेक्ष्य: having noticed
• अवेक्ष्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: अव + ईक्ष् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त-अव्ययम् (gerund/absolutive); ‘having seen/noticed’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• विविशुः: entered
• विविशुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + विश् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• यज्ञवाटम्: the sacrificial enclosure
• यज्ञवाटम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ-वाट (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः: यज्ञस्य वाटः); पुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तम्: that
• तम्: Karma (Object determiner/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; यज्ञवाटम् इति विशेषण/अनुवृत्ति

• प्रसर्पन्तः: creeping/spreading
• प्रसर्पन्तः: Karta (qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + सृप् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle, शतृ); पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; राक्षसाः इति विशेषणम्

• समन्ततः: from all sides
• समन्ततः: Kriya-vishesana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक क्रियाविशेषणम् (on all sides)

Speaker

Deductive (narratorial voice within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; explicit speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Demons crouch low, slipping through a narrow gap in the fence or boundary of the yajña enclosure, spreading out like shadows around the altars while priests remain focused within.

Characters & Entities

• Rākṣasas
• Yajña-vāṭa (sacrificial enclosure)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma searches for ‘small openings’; vigilance in boundaries—outer and inner—protects sacred practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader chapter is a tīrtha-glorification setting, but this verse focuses on the yajña enclosure rather than naming the site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, it highlights the importance of maintaining the integrity of the yajña-vāṭa (ritual perimeter), though no rule is stated.