Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 28

Devanagari script

तत्र रम्यं मया दृष्टं पद्मिनीखण्डमंडितम् । सरः स्वच्छोदकापूर्णं जलपक्षिभिरावृतम्

Transliteration

tatra ramyaṃ mayā dṛṣṭaṃ padminīkhaṇḍamaṃḍitam | saraḥ svacchodakāpūrṇaṃ jalapakṣibhirāvṛtam

Translation

ที่นั่นข้าพเจ้าเห็นสระน้ำอันรื่นรมย์ ประดับด้วยกอปทุมมากมาย เต็มไปด้วยน้ำใสสะอาด และคลาคล่ำด้วยนกน้ำ

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• रम्यम्: beautiful
• रम्यम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सरः-विशेषणम्

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृ), एकवचन

• दृष्टम्: seen
• दृष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगभावः

• पद्मिनी: lotus-pond / lotus-bed
• पद्मिनी: Visheshana (Qualifier)
• Type: Noun
• Root: पद्मिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद)

• खण्ड: section / cluster
• खण्ड: Visheshana (Qualifier)
• Type: Noun
• Root: खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासमध्यपद)

• मण्डितम्: adorned
• मण्डितम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मण्डित (मण्ड्/मण्डि धातु-निष्पन्न, प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सरः-विशेषणम्

• पद्मिनीखण्डमण्डितम्: adorned with clusters of lotuses
• पद्मिनीखण्डमण्डितम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पद्मिनी + खण्ड + मण्डित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: पद्मिन्याः खण्डैः मण्डितम् (adorned with lotus-clusters)

• सरः: a lake
• सरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वच्छ: clear
• स्वच्छ: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्वच्छ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद)

• उदक: water
• उदक: Visheshana (Qualifier)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासमध्यपद)

• पूर्णम्: filled
• पूर्णम्: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सरः-विशेषणम्

• स्वच्छोदकापूर्णम्: filled with clear water
• स्वच्छोदकापूर्णम्: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वच्छ + उदक + पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: स्वच्छेन उदकेन पूर्णम्

• जल: water
• जल: Visheshana (Qualifier)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद)

• पक्षिभिः: by birds
• पक्षिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पक्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• जलपक्षिभिः: by water-birds
• जलपक्षिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जल + पक्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः: जलचराः पक्षिणः (water-birds)

• आवृतम्: covered / surrounded
• आवृतम्: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ-√वृ (वृ धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सरः-विशेषणम्

Speaker

Unspecified narrator (a merchant/traveler) within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Unnamed Saras near Camatkāra-purā (Padminī-saras)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Dvija audience

Visual Art Cues

Scene: A bright, tranquil lake spreads out, its surface dotted with pink lotuses; white water-birds circle and rest on reeds; the traveler stands at the bank, struck by the sudden beauty after hardship.

Characters & Entities

• Ānarta (context)
• Camatkārapura (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrthas are recognized not only by legend but also by auspicious natural signs—purity, beauty, and life-sustaining waters.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred lake (saras) near Camatkārapura in the Ānarta region is described; its formal name is not given in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not explicitly here, though the description anticipates snāna (ritual bathing) in the following verse.