Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

अत्यंतं मृगयाश्रांतो हत्वा मृगगणान्बहून् । ऋक्षांश्चैव वराहांश्च सारंगानथ संबरान्

atyaṃtaṃ mṛgayāśrāṃto hatvā mṛgagaṇānbahūn | ṛkṣāṃścaiva varāhāṃśca sāraṃgānatha saṃbarān

ทรงอ่อนล้าอย่างยิ่งจากการล่าสัตว์ ครั้นทรงสังหารฝูงกวางมากมาย ทั้งหมี หมูป่า ละมั่ง และกวางซัมพรแล้ว

अत्यन्तम्exceedingly
अत्यन्तम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअत्यन्तम् (अव्यय/नपुंसक-रूप)
Formअव्यय; परिमाण/अतिशयवाचक क्रियाविशेषण (adverb of degree)
मृगयाby hunting
मृगया:
करण (Instrument/means)
TypeNoun
Rootमृगया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
श्रान्तःtired
श्रान्तः:
कर्ता-विशेषण
TypeVerb
Rootश्रम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘tired’
हत्वाhaving killed
हत्वा:
क्रियाविशेषण (Prior action)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)
मृगगणान्groups of deer
मृगगणान्:
कर्म
TypeNoun
Rootमृग + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मृगाणां गणाः)
बहून्many
बहून्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (to मृगगणान्)
ऋक्षान्bears
ऋक्षान्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
एवindeed
एव:
निपात (Emphatic particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis/indeed)
वराहान्boars
वराहान्:
कर्म
TypeNoun
Rootवराह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
सारङ्गान्antelopes (sāraṅga)
सारङ्गान्:
कर्म
TypeNoun
Rootसारङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
अथthen
अथ:
सम्बन्ध/अनुक्रम (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/अनन्तर (then/next)
सम्बरान्sambar deer
सम्बरान्:
कर्म
TypeNoun
Rootसम्बर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

Narrator (Purāṇic narrator within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya context)

Scene: A king, sweat-soaked and dust-covered, carries bow and arrows; attendants drag or carry slain animals—deer, boar, bear—through a harsh midday forest, foreshadowing a turn toward the serene tīrtha.

B
Bṛhadbala (implied)
F
Forest animals (ṛkṣa, varāha, sāraṅga, śambara)

FAQs

Worldly pursuits exhaust the body and mind, preparing the seeker to value the cooling refuge of sacred waters and dharmic counsel.

The tīrtha is part of the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya setting; this verse describes the king’s condition just before the sacred encounter.

None explicitly; the verse narrates the king’s hunting fatigue, which leads into bathing and tīrtha-related action later.