Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

पुष्करे दुष्करं स्नानं पुष्करे दुष्करं तपः । पुष्करे दुष्करो वासः सर्वं पुष्करदुष्करम्

puṣkare duṣkaraṃ snānaṃ puṣkare duṣkaraṃ tapaḥ | puṣkare duṣkaro vāsaḥ sarvaṃ puṣkaraduṣkaram

ที่ปุษกร การอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ยากยิ่ง; ที่ปุษกร การบำเพ็ญตบะยากยิ่ง; ที่ปุษกร แม้การพำนักก็ยากยิ่ง—ทุกสิ่งที่ปุษกรล้วนยากยิ่ง (จึงเป็นบุญใหญ่).

पुष्करेin Puṣkara
पुष्करे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘in Puṣkara’
दुष्करम्difficult
दुष्करम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying snānam)
स्नानम्bathing
स्नानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुष्करेin Puṣkara
पुष्करे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
दुष्करम्difficult
दुष्करम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying tapaḥ)
तपःausterity
तपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुष्करेin Puṣkara
पुष्करे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
दुष्करःdifficult
दुष्करः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुष्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying vāsaḥ)
वासःdwelling/stay
वासः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘everything’ (as a whole)
पुष्करदुष्करम्difficult in/at Puṣkara
पुष्करदुष्करम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुष्कर-दुष्कर (प्रातिपदिक; पुष्कर + दुष्कर)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (‘Puṣkara-related and difficult’)

Skanda (contextual attribution within Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya narration)

Tirtha: Puṣkara

Type: kshetra

Scene: Pilgrims traverse a sunlit, arid landscape around Puṣkara; one performs snāna at the ghāṭa, another sits in meditation under sparse trees; the scene emphasizes heat, austerity, and resolve.

P
Puṣkara
S
Snāna
T
Tapaḥ

FAQs

Hardship embraced in a sacred place becomes tapas; difficulty itself is framed as spiritually elevating.

Puṣkara is praised as a potent but demanding pilgrimage-field.

Snāna (bathing), tapas (austerity), and vāsa (staying at the tīrtha) are highlighted as key practices.