Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 53

शेषकालेऽपि चित्तस्थान्कामान्मर्त्यः समाप्नुयात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्या सा द्वारका नरैः । सर्वेष्वपि हि कालेषु चातुमास्ये विशेषतः

śeṣakāle'pi cittasthānkāmānmartyaḥ samāpnuyāt | tasmātsarvaprayatnena pūjyā sā dvārakā naraiḥ | sarveṣvapi hi kāleṣu cātumāsye viśeṣataḥ

แม้ในกาลอื่น ๆ มนุษย์ผู้เป็นปุถุชนก็อาจบรรลุความปรารถนาที่สถิตในจิตได้ ดังนั้นชนทั้งหลายพึงบูชา “ทวารกา” อันศักดิ์สิทธิ์นั้นด้วยความเพียรทุกประการ—ทุกกาลเวลา โดยเฉพาะยิ่งในกาลจาตุรมาสยะ

śeṣa-kālein the remaining time (even later)
śeṣa-kāle:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśeṣa (प्रातिपदिक) + kāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (śeṣasya kāle)
apieven/also
api:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (particle), अर्थः—‘even/also’
citta-sthān(those) abiding in the mind
citta-sthān:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootcitta (प्रातिपदिक) + sthāna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (cittasya sthān)
kāmāndesires
kāmān:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
martyaḥa mortal man
martyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmartya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
sam-āpnuyātmay obtain
sam-āpnuyāt:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√āp (धातु) + sam- (उपसर्ग)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
tasmāttherefore
tasmāt:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत् निपात (indeclinable adverbial), अर्थः—‘therefore/from that reason’
sarva-prayatnenawith all effort
sarva-prayatnena:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + prayatna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—कर्मधारय (sarvaḥ prayatnaḥ)
pūjyāworthy to be worshipped
pūjyā:
Karya (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Root√pūj (धातु) + ya (प्रत्यय)
Formकृदन्त (भाव्य/योग्यतार्थक), ‘पूज्य’ (gerundive), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
she/that (city)
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
dvārakāDvārakā
dvārakā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdvārakā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
naraiḥby men
naraiḥ:
Kartr-karana (Agent-instrument/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
sarveṣuin all
sarveṣu:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; विशेषणम् ‘kāleṣu’
apialso
api:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (particle), अर्थः—‘also/even’
hiindeed/for
hi:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle), अर्थः—‘indeed/for’
kāleṣuin times
kāleṣu:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन
cātumāsyein the Cāturmāsya period
cātumāsye:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootcātumāsya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
viśeṣataḥespecially
viśeṣataḥ:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootviśeṣa (प्रातिपदिक) + tas (तसिल्)
Formअव्यय (adverb), तसिल्-प्रत्ययान्त, अर्थः—‘especially/in particular’

Sūta (Lomaharṣaṇa/Sauti)

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Listener: dvija-śreṣṭhas (best of Brahmins) as the addressed audience in the surrounding narrative frame

Scene: Pilgrims approach sea-girt Dvārakā; lamps and incense rise before the Lord in the temple, with Cāturmāsya austerities—tulasī, offerings, and restrained living—framing the worship.

D
Dvārakā
C
Cāturmāsya

FAQs

Consistent worship at a sanctified tīrtha yields both worldly and spiritual fruits, with sacred seasons multiplying the merit.

The Dvārakā-designated sacred site established at the tīrtha in Nāgara Khaṇḍa, Adhyāya 41.

Worship (pūjā) of the Dvārakā site with full effort at all times, and with special emphasis during Cāturmāsya.