Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

श्रीभगवानुवाच । मयात्रैव सदा स्थेयं रूपेणानेन वासव । सर्वलोकहितार्थाय ह्रदे पुण्य जलाश्रये

śrībhagavānuvāca | mayātraiva sadā stheyaṃ rūpeṇānena vāsava | sarvalokahitārthāya hrade puṇya jalāśraye

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า: “โอ วาสวะ เราจักสถิตอยู่ ณ ที่นี้เสมอ ในรูปนี้ เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่สรรพโลก—ในสระนี้ อันเป็นที่พำนักศักดิ์สิทธิ์แห่งสายน้ำบุญ”

श्रीभगवान्the Blessed Lord
श्रीभगवान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री + भगवान् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (श्रीमान् भगवान्), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
मयाby me
मया:
Karana (Instrument/Agent-instr./करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
एवindeed; only
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (particle of emphasis)
सदाalways
सदा:
Adhikarana (Time-locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
स्थेयम्to be stayed; must remain
स्थेयम्:
Kriya (Obligation/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु; √स्था) + यत् (कृत्य-प्रत्यय)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/विधेय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अर्थः—'स्थातव्यम्' (must remain)
रूपेणin the form; by the form
रूपेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
अनेनby this; with this
अनेन:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
वासवO Vāsava (Indra)
वासव:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवासव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
सर्वलोकहितार्थायfor the welfare-purpose of all worlds
सर्वलोकहितार्थाय:
Sampradana (Purpose/Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootसर्व + लोक + हित + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सर्वेषां लोकानां हितस्य अर्थः), पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन
ह्रदेin the lake
ह्रदे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootह्रद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
पुण्यholy; meritorious
पुण्य:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifier of जलाश्रये)
जलाश्रयेin the water-abode; in the reservoir
जलाश्रये:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजल + आश्रय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (जलस्य आश्रयः), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Śrī Bhagavān (Vāsudeva/Janārdana)

Tirtha: Puṇya-hrada

Type: kund

Listener: Vāsava (Indra)

Scene: The Lord speaks to Indra beside a radiant lake, indicating the very spot as His eternal abode; the water glows as if infused with divinity, lotuses open, atmosphere of cosmic benevolence.

V
Vāsava (Indra)
Ś
Śrī Bhagavān

FAQs

Divine presence is established at a tīrtha for the welfare of all beings; approaching such a place with devotion connects one to enduring grace.

A sacred lake (hrada) described as an abode of holy waters within the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya context.

No explicit rite is commanded here; it establishes the tīrtha as a permanent locus for worship and merit.