Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

एतच्छ्रुत्वा विशेषेण संक्रुद्धो विंध्यपर्वतः । प्रोवाच पश्य भानो त्वं तर्हि तुंगत्वमद्य मे । रुरोधाथ नभोमार्गं येन गच्छति भास्करः

etacchrutvā viśeṣeṇa saṃkruddho viṃdhyaparvataḥ | provāca paśya bhāno tvaṃ tarhi tuṃgatvamadya me | rurodhātha nabhomārgaṃ yena gacchati bhāskaraḥ

ครั้นได้ฟังดังนั้น ภูเขาวินธยะก็โกรธยิ่งนักและกล่าวว่า “ดูเถิด โอ้ภานุ! วันนี้ท่านจักเห็นความสูงของเรา” แล้วจึงกีดขวางทางนภาที่ภาสกรเสด็จไป

etatthis
etat:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; श्रुत्वा-क्रियायाः कर्म
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√śru (श्रु) (धातु) + ktvā (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive), ‘having heard’
viśeṣeṇaespecially
viśeṣeṇa:
Prakāra (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootviśeṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; क्रियाविशेषण-प्रयोग (instrumental of manner: ‘especially’)
saṃkruddhaḥenraged
saṃkruddhaḥ:
Karta-dharma (Predicate adjective/कर्तृधर्म)
TypeAdjective
Rootsam-√krudh (क्रुध्) (धातु) + kta (क्त)
Formभूतकृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying viṃdhyaparvataḥ)
viṃdhya-parvataḥthe Vindhya mountain
viṃdhya-parvataḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootviṃdhya (प्रातिपदिक) + parvata (प्रातिपदिक)
Formसमासः कर्मधारय (विंध्यः पर्वतः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
provācasaid, spoke forth
provāca:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√vac (वच्) (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
paśyasee!
paśya:
Kriya (Command/क्रिया)
TypeVerb
Root√paś (पश्/दृश्) (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
bhānoO Bhānu (Sun)
bhāno:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootbhānu (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
tvamyou
tvam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
tarhithen, in that case
tarhi:
Kāla/Anvaya (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottarhi (अव्यय)
Formअव्यय, तर्हि (then/now in that case)
tuṃgatvamloftiness, height
tuṃgatvam:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottuṃgatva (प्रातिपदिक; -tva abstract)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
adyatoday, now
adya:
Kāla (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootadya (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (today/now)
memy
me:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन
rurodhablocked, obstructed
rurodha:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√rudh (रुध्) (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
athathen
atha:
Kāla (Sequence/काल)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय, अनन्तरार्थक (then/thereupon)
nabhaḥ-mārgamthe path in the sky
nabhaḥ-mārgam:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootnabhas (प्रातिपदिक) + mārga (प्रातिपदिक)
Formसमासः तत्पुरुष (नभसः मार्गः), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
yenaby which, along which
yena:
Adhikaraṇa/Karaṇa (Path/means)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; साधन/मार्गवाचक (by which/along which)
gacchatigoes, travels
gacchati:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (गम्) (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
bhāskaraḥthe Sun
bhāskaraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhāskara (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Narrator (contextual), with Vindhya’s direct speech embedded

Tirtha: Vindhya (episode locus)

Type: peak

Scene: Vindhya swells upward, blocking the Sun’s route; the sky darkens, Sūrya’s chariot halts at the mountain-wall; beings look on in alarm.

V
Vindhya
B
Bhānu (Sūrya)
B
Bhāskara (Sūrya)

FAQs

Ego that seeks recognition can become a force of obstruction; dharma is violated when personal pride interrupts the welfare of the world.

The narrative centers on the Vindhya region as sacred geography; the verse itself highlights the cosmic significance of the ‘nabho-mārga’ rather than a named bathing spot.

None; the verse is narrative, describing a cosmic conflict rather than prescribing pilgrimage rites.