Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 143

स्थानबाह्यद्विजातीनां कुले दारपरिग्रहम् । कृत्वा त्वद्गोत्रसंभूता ब्राह्मणा मत्प्रसादतः

sthānabāhyadvijātīnāṃ kule dāraparigraham | kṛtvā tvadgotrasaṃbhūtā brāhmaṇā matprasādataḥ

เมื่อรับภรรยาจากตระกูลของทวิชะที่อยู่นอกถิ่นฐานแล้ว ด้วยพระกรุณาของเรา พราหมณ์ทั้งหลายจักปรากฏว่าเป็นผู้กำเนิดในโคตรของท่าน

स्थानबाह्यद्विजातीनाम्of the out-of-place/outsider twice-born (people)
स्थानबाह्यद्विजातीनाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस्थान-बाह्य-द्विजाति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (द्विजाति-शब्दः सामान्यतः पुं.), षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचनम्; समासः: स्थानबाह्य (स्थानात् बाह्यः) + द्विजाति (द्विजः/द्विजातिः)
कुलेin the family/lineage
कुले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्
दारपरिग्रहम्acceptance of a wife (marriage)
दारपरिग्रहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदार-परिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः: दाराणां परिग्रहः
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/त्वा-प्रत्यय), पूर्वकालनिर्देशः
त्वत्your
त्वत्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम् (त्वत् = तव)
गोत्रसंभूताःborn in (your) gotra
गोत्रसंभूताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगोत्र-संभूत (प्रातिपदिक; संभूत = भू-धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्; समासः: गोत्रात् संभूताः
ब्राह्मणाःBrahmins
ब्राह्मणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्
मत्प्रसादतःby my favor; due to my grace
मत्प्रसादतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootमत्-प्रसाद (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (Ablatival adverb/ततः-भावः): प्रसादात्; समासः: मत् (मम) + प्रसाद

Indra (continuing)

Tirtha: Kapālamocana (contextual)

Type: kshetra

Scene: A civic-religious scene: outside-region brāhmaṇas form marital alliances with local dvija families; a divine aura of ‘prasāda’ signifies their acceptance into a gotra, ensuring continuity of rites in the kṣetra.

I
Indra
G
Gotra
B
Brāhmaṇas

FAQs

Sacred places generate enduring social-religious institutions—lineages and communities—under divine sanction.

The institutional outcomes described belong to the Kapālamocana-tīrtha māhātmya narrative.

No direct rite; it describes lineage and marital alliances shaping the tīrtha’s brāhmaṇa community.