Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

भर्तृयज्ञ उवाच । कार्या पलशतेनोर्वी वृत्ताकारा नृपोत्तम । तदर्धेनाथवा शक्त्या पंचविंशत्पलात्मिका

bhartṛyajña uvāca | kāryā palaśatenorvī vṛttākārā nṛpottama | tadardhenāthavā śaktyā paṃcaviṃśatpalātmikā

ภรรตฤยัชญะกล่าวว่า: “โอ้ราชาผู้ประเสริฐ พึงทำ ‘ปฐพี’ สำหรับทานให้เป็นรูปวงกลม หนักหนึ่งร้อยปละ; หรือครึ่งหนึ่ง; หรือแล้วแต่กำลัง เป็นยี่สิบห้าปละ”

भर्तृयज्ञःBhartṛyajña (name)
भर्तृयज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभर्तृयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्तरि/1st case), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (भर्तुः यज्ञः)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्शभूत/perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
कार्याto be made
कार्या:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + यत् (कृत् प्रत्यय) → कार्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (to be made)
पलशतेनwith a hundred palas (as measure/weight)
पलशतेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपलशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/3rd case), एकवचन; द्विगु-समासः (शतं पलानाम्)
उर्वीthe earth/ground (a disk/plate here)
उर्वी:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वृत्ताकाराcircular in shape
वृत्ताकारा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृत्त (प्रातिपदिक) + आकार (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (वृत्तः आकारः यस्याः सा)
नृपोत्तमO best of kings
नृपोत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (vocative), एकवचन; तत्पुरुष (नृपाणाम् उत्तमः)
तदर्धेनwith half of that
तदर्धेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (तस्य अर्धम्)
अथवाor
अथवा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
शक्त्याaccording to ability/with capacity
शक्त्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
पंचविंशत्पलात्मिकाhaving the measure of twenty-five palas
पंचविंशत्पलात्मिका:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपंचविंशत् (संख्या-प्रातिपदिक) + पल (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (पंचविंशत्पलः आत्मा/परिमाणं यस्याः सा)

Bhartṛyajña

Tirtha: Gautameśvara (contextual)

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis/assembly (contextual)

Scene: A sage demonstrates a circular earth-model and indicates weights (100, 50, 25 palas), with scales and ritual vessels laid out in a mandapa.

B
Bhartṛyajña

FAQs

Dāna is dharmic when it is properly formed and proportionate—generosity should be real, yet aligned with one’s means.

The rite is taught within the Gautameśvara tīrtha narrative frame of the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

A circular earth-model of specified weight: ideally 100 palas, or 50, or 25 palas depending on ability.