Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

उरस्तु पृथिवीलोकः पादश्चैव रसातलम् । अयं ब्रह्मांडरूपे च मूर्त्तामूर्त्तस्वरूपतः

urastu pṛthivīlokaḥ pādaścaiva rasātalam | ayaṃ brahmāṃḍarūpe ca mūrttāmūrttasvarūpataḥ

อุระของพระองค์คือโลกปฤถวี (Pṛthivī-loka) และพระบาทคือแดนรสาตละ (Rasātala) ดังนี้พระองค์ทรงตั้งอยู่เป็นรูปแห่งพรหมาณฑะ ทั้งในภาวะมีรูปและไร้รูป

उरःchest
उरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Nipata (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विभेदक-निपात (particle: but/indeed)
पृथिवी-लोकःthe earthly world
पृथिवी-लोकः:
Samanadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (षष्ठी-तत्पुरुषः: पृथिव्याः लोकः)
पादःfoot
पादः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Nipata (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphasis)
रसातलम्Rasātala (netherworld)
रसातलम्:
Samanadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootरसातल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ब्रह्माण्ड-रूपेin the form of the universe-egg (cosmic form)
ब्रह्माण्ड-रूपे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; (षष्ठी-तत्पुरुषः: ब्रह्माण्डस्य रूपम्)
and
:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मूर्त-अमूर्त-स्वरूपतःas (being) of embodied-and-formless nature
मूर्त-अमूर्त-स्वरूपतः:
Hetu/Prakara (Manner/हेतु-प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootमूर्त (प्रातिपदिक) + अमूर्त (प्रातिपदिक) + स्वरूप (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय प्रत्यय)
Formतद्धितान्त-अव्यय (ablatival adverb) ‘-तः’ = ‘from/as regards’; समासः (द्वन्द्व-आभासः मूर्त+अमूर्त, तत्पुरुषेण स्वरूप)

Skanda (deduced from Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative style)

Type: kshetra

Scene: A cosmic figure stands with chest labeled as Pṛthivī-loka and feet descending into Rasātala; the surrounding universe appears as an egg-shaped aura (brahmāṇḍa).

B
Brahmāṇḍa
P
Pṛthivīloka
R
Rasātala

FAQs

It presents the deity as the living cosmos, encouraging reverence for all realms as parts of the divine body.

No single tīrtha is named in this verse; it provides cosmological grounding within a broader tīrtha-glorification chapter.

None explicitly; it supports meditative contemplation on the Lord’s cosmic form.