Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

मन्त्रराजं सप्रणवं ध्यायेत्सोऽपि न पश्यति । इत्युक्ता सा तपोनिष्ठा तपश्चरितुमागता

mantrarājaṃ sapraṇavaṃ dhyāyetso'pi na paśyati | ityuktā sā taponiṣṭhā tapaścaritumāgatā

แม้ผู้ใดจะเพ่งภาวนาราชาแห่งมนต์พร้อมด้วยปรณวะ (โอม) ก็ยังไม่อาจเห็นจุดหมายได้เพียงเท่านั้น ครั้นได้รับคำสอนดังนี้ นางผู้มั่นคงในตบะจึงออกไปบำเพ็ญตบะ

मन्त्रराजम्the king of mantras
मन्त्रराजम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmantra (प्रातिपदिक) + rāja (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (मन्त्राणां राजा); पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सप्रणवम्together with the praṇava (Oṃ)
सप्रणवम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa- (सह) + praṇava (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (सह-प्रणवः); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'मन्त्रराजम्' इति विशेषण
ध्यायेत्should meditate on
ध्यायेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√dhyai (ध्यै धातु)
Formविधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अपिeven, also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-कार (also/even)
not
:
Nishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
पश्यतिsees
पश्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√paś (पश् धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Uddharana (Quotation marker/उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)
उक्ताhaving been told
उक्ता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√vac (वच् धातु) + ukta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'सा' इति विशेषण (having been told)
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तपोनिष्ठाsteadfast in austerity
तपोनिष्ठा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottapas (प्रातिपदिक) + niṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (तपसि निष्ठा यस्याः); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'सा' इति विशेषण
तपःausterity
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
चरितुम्to perform
चरितुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Root√car (चर् धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive): 'to perform/practise'
आगताcame, set out
आगता:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√gam (गम् धातु) + āgata (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त) स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे 'came/arrived' (finite sense)

Narrator within Brahma–Nārada dialogue (attribution by section context)

Scene: A teacher-figure instructs an ascetic woman; behind them, a symbolic praṇava and mantra appear, while the ascetic turns toward the path of austerity in the mountains.

P
Praṇava (Oṃ)
M
Mantrarāja
T
Tapas

FAQs

Mantra and meditation must be supported by disciplined tapas and steadfast conduct to bear fruit.

The setting is within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya section of the Nāgara-khaṇḍa.

Meditation on the mantrarāja with Praṇava is referenced, alongside the necessity of performing tapas.