Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

इदं हि पंचायतनं सेव्यते गृहमेधिभिः । चातुर्मास्ये विशेषेण सेवितं चिंतितप्रदम्

idaṃ hi paṃcāyatanaṃ sevyate gṛhamedhibhiḥ | cāturmāsye viśeṣeṇa sevitaṃ ciṃtitapradam

แท้จริงการบูชาแบบปัญจายตนะนี้เป็นธรรมเนียมของคฤหัสถ์ เมื่อปฏิบัติเป็นพิเศษในกาลจาตุรมาสยะ ย่อมประทานสิ่งที่ปรารถนาและตั้งใจไว้ในดวงใจ

इदम्this
इदम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; सर्वनाम (here: nominative subject “this”)
हिindeed
हि:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/हेतु (particle)
पंचायतनम्the pañcāyatana (fivefold shrine/worship)
पंचायतनम्:
Karta (Subject complement)
TypeNoun
Rootpañca (संख्या-प्रातिपदिक) + āyatana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन. समासः—द्विगु (पञ्चानाम् आयतनम्; “group of five shrines/deities”)
सेव्यतेis worshipped
सेव्यते:
Kriya (Action)
TypeVerb
Root√sev (धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथम-पुरुष; एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive: “is served/worshipped”)
गृहमेधिभिःby householders
गृहमेधिभिः:
Karana (Agent in passive)
TypeNoun
Rootgṛha (प्रातिपदिक) + medhin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; बहुवचन. समासः—तत्पुरुषः (गृहमेधी = गृहस्थः; “householders”)
चातुर्मास्येin Cāturmāsya
चातुर्मास्ये:
Adhikarana (Time)
TypeNoun
Rootcāturmāsya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन
विशेषेणespecially
विशेषेण:
Karana (Manner/means)
TypeNoun
Rootviśeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (instrumental used adverbially: “especially”)
सेवितम्having been worshipped
सेवितम्:
Karta (Predicate qualifier)
TypeVerb
Root√sev (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (qualifies ‘पंचायतनम्’)
चिंतितप्रदम्granting what is desired/thought of
चिंतितप्रदम्:
Karta (Predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootcintita (कृदन्त; √cint) + prada (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (qualifies ‘पंचायतनम्’). समासः—तत्पुरुषः (चिन्तितं प्रददाति)

Unknown (Nāgarakhaṇḍa narrative voice; likely a Purāṇic teacher)

Scene: A pañcāyatana altar: five small icons arranged with a central deity, lamps and offerings, a householder couple performing daily worship during the monsoon Cāturmāsya.

P
Pañcāyatana
C
Cāturmāsya
G
Gṛhamedhin (householder)

FAQs

Householder life is sanctified through structured worship; performed in Cāturmāsya it becomes especially efficacious.

No single tīrtha is named in this line; the emphasis is on a dharmic worship system (Pañcāyatana) within the broader Tīrthamāhātmya context.

Practice Pañcāyatana worship, with special observance during Cāturmāsya.